Hverra hagsmuna er verið að gæta?
Ágætu fundargestir.
Ég heiti Margrét Ríkarðsdóttir. Ég er forstöðumaður Hæfingarstöðvarinnar við Skógarlund og Birkilund, hér á Akureyri. Þetta er stofnun sem þjónar fötluðu fólki á dagvinnutíma. Ég er þroskaþjálfi að mennt og hef lokið magistergráðu í þeim fræðum. Ég líkega telst ekki til þeirra sem eru láglaunafólk. Grunnlaun mín eru rétt rúmar 370 þúsund krónur á mánuði og eflaust kann mörgum að finnast það há laun. Þessu til viðbótar hef ég svokallað stjórnendaálag. Útborguð laun mín á mánuði ná þó ekki 350 þúsundum.
Ég er ósköp venjuleg manneskja. Ég á maka og hef komið börnunum mínum til manns. Ég er í fullu starfi og ver tómstundum mínum á ekki óskynsamlegan hátt. Ég hef lagt mitt til samfélagsins, greiði mína skatta og skyldur. Ég er nokkuð virkur þjóðfélagsþegn og hef mikla réttlætiskennd. Ég er pólitísk og svo það fari ekki milli mála, þá er ég flokksbundin í Vinstri hreyfingunni grænu framboði en það breytir ekki því að ég er ekki endilega alltaf sammála því sem samþykkt er af frammámönnum þeirrar hreyfingar.
 Ég er svo venjuleg manneskja að ég ákvað að kaupa mér hús og bíll hefur verið á heimilinu frá því að við maðurinn minn ákváðum að rugla saman reitum okkar. Ekki hefur okkur tekist að safna veraldlegum auði í gegn um árin, þannig að við þurftum að taka lán til að kaupa okkur hús. Lánið var upp á rúmar 21 milljón. Við fórum í greiðslumat og rúmuðust afborganir vel innan greiðslugetu. Síðustu árin höfum við verið með bíla á svokallaðri einkaleigu. Einn í senn. Það hefur verið fýsilegur kostur. Við borguðum fyrir fyrri bílinn sanngjarna leigu og fengum þjónustu á hann fría. Fyrir rúmum tveimur árum skiluðum við inn bíl 1og fengum okkur nýjan. Það var fyrirséð að svolítil hækkum yrði á ”láninu” og var það allt í lagi. Það rúmaðist vel innan fjárhagsáætlunar heimilisins. Greiðslan miðaðist við myntkörfu, það var víst svo hagstætt. Þegar við lögðum af stað var greiðslan 66 þúsund krónur á mánuði. Næsta greiðsla sem við borgum verður rúmar 136 þúsund krónur og er hún einhverjum hundrað köllum lægri en sú síðasta. Ég hef kannað möguleika á því að skila bílnum, þ.e. rifta samningi. Vissulega get ég það en fyrir það rof þyrfti ég að greiða 5,2 milljónir. Er heil brú í þessu? Ég bara spyr. 
Fyrsta greiðsla okkar af húsnæðisláni var rúmar 90 þúsund krónur, október greiðsla þessa árs verður rúm 134 þúsund. Lánið sem var 21, 7 milljónir í upphafi og stendur í rúmlega 29 milljónum eftir næstu greiðslu. Ekki veit ég hvað húsið seldist á í dag. Ég neita því að ég hafi reist mér hurðarás um öxl eins og eins og sumir spekingar hafa leyft sér að segja um fólk sem tók sér lán fyrir húsi og bíl. Húsnæðislánið mitt er ”bara” verðtryggt. Á tímabili heyrði ég að stjórnvöld væru að huga að afnámi þess ófagnaðar. Eftir á að hyggja þá velti ég því fyrir mér hvort það var vegna þess að útlit var fyrir verðhjöðnun. Það kannski leit út eitt andartak að almenningur færi að græða á verðtryggingu. Það sennilega má ekki. Hefur einhver heyrt stjórnvöld tala um það upp á síðkastið að verðtryggingin verði afnumin? 
Til viðbótar þessum lánum greiðum við af námsláni mannsins míns en mín eru að fullu greidd. Við erum eins og unga fólkið sem er að standa í því að kaupa sér þak yfir höfuðið og borga samhliða því af námslánum. Á okkar heimili er ekkert til sem heitir neyslulán. Við erum ekki með flatskjái á afborgunum né nokkuð annað.
Það sem mér svíður sárast er að ég er gerð ábyrg fyrir óráðsíu þeirra sem komu öllu á kaldan klaka. Ég þarf að borga af lánum sem eru orðin þannig að greiðslumat mitt hefði trúlega ekki heimilað þau. Er þetta eðlilegt? Hverra hagsmuna er verið að gæta? Ekki minna. Er það e.t.v. siðferðilega rangt af mér hinum almenna lántakenda að greiða lán mín. Það gæti Bjarna Ármannssyni allavega fundist. Eins og allir vita lýsti hann því yfir að það væri siðferðilega rangt af honum að borga lán sem fyrirtæki í hans eigu hafði tekið. Er lausnin kannski sú að stofna fyrirtæki utan um lánin okkar og setja þau síðan í gjaldþrot? Spyr hin einfaldi skuldunautur.

Ég ætla að segja ykkur sögur úr samtímanum: 
Kona sem ég þekki keypti sér nýtt húsnæði ásamt maka sínum árið 1992. Til að það væri hægt þurfti hún að taka lífeyrissjóðslán og er slíkt ekki í frásögur færandi. Þegar hún tók lánið fékk hún lánað veð í húsi foreldra sinna. Nú ber svo við að móðir konunnar er að selja húsið sitt en pabbi umræddar konu er látinn. Konan hafði samband við lífeyrissjóðinn sinn og spurði hvort hægt væri flytja veðið á hennar eign. Nei, var svarið, þar var ekki hægt. Húsnæðið hennar var ekki veðhæft að mati lífeyrissjóðsins samt var ekki nema 65% veð á húsinu. Það skal tekið fram að konan hafði alltaf staðið í skilum og greitt á gjalddaga. Hvað er þá til ráða spyr konan. Þú verður að borga lánið upp sagði lífeyrissjóðurinn. Konan tók yfirdráttarlán upp á þessi 800 þúsund sem eftir stóðu af láninu, með rúmlega 17% vöxtum. Hverra hagsmuna var verið að gæta þarna? Það er ljóst að það voru ekki hagsmunir heimilis konunnar.
Einstæð móðir var í meistaranámi og lifði hún á námslánum. Eins og alþjóð veit þá fá námsmenn yfirdráttarlán í bönkum sem síðan fer til Lánasjóðs þegar tilkildum árangri er náð. Þessi námsmaður átti eftir 16 einingar af náminu sínu þegar síðasti hluti námsláns var tekinn. Þar sem neminn átti bara 16 einingar eftir en ekki 20 féll yfirdráttarlánið á hana. Ekki var hægt að auka einingafjölda í náminu, þar sem námsferill er ákveðinn tvö ár fram í tímann og honum var ekki hægt að breyta. Þetta mál er bæði búið að fara fyrir vafamálanefnd og kærunefnd LÍN. Niðurstaðan er alltaf sú sama. Yfirdráttarlánið skal greitt samhliða greiðslu af námsláni.
Hverra hagsmuna var verið að gæta þar? Ekki hagsmuna heimils námsmannsins. Það er alveg ljóst. Hverra hagsmunir eru það að námsmenn þurfi fyrst að taka rándýr lán í bönkum en fá ekki lán beint frá LÍN? Ekki eru hagsmunir heimila námsmanna hafðir í fyrirrúmi. Bankinn skal fá sitt. Hverjum datt þetta fyrirkomlag yfirhöfuð í hug?

Önnur einstæð móðir keypti vinnu iðnaðarmanns. Hún ætlaði að greiða uppsett verð inn á reikning mannsins. Nei sagði hann, þá verður hægt að rekja þessa greiðslu til mín. Hvað á ég að gera sagði móðirin einstæða
”á ég að borga svart” eða á ég að hafna því? Þá varð önnur kona til svars. Hún sagði: ”ég er mér fullkomlega meðvituð um sameiginlega ábyrgð okkar á samfélaginu og ég er mér fullkomlega meðvituð um það að ég á ekki að kaupa svarta vinnu, en þegar staðan er þannig að spurningin snýst um það hvort ég á að kaupa mat handa börnunum mínum núna eða borga skatt, þá kýs ég að gefa börnunum mínum að borða.” Það er nátturulega hræðilegt að þjóðfélagsástandið sé þannig að að spurningar sem þessar komi yfir höfuð upp.

Það er skelfileg tilhugsun að rúmlega 9000 börn hér á okkar litla landi eigi foreldra sem eru í vanskilum og að 20% skulda fólks séu umfram eigur þeirra. Hvar mun þetta enda?
Ég hef það þó fyrir satt að ekki hafi orðið aukning á vanskilum fólks hér á þessu svæði á milli ára. Við getum sjálfsagt sagt sem betur fer, ekki ennþá.

Á Borgarafundi hér í Deiglunni í vor sem leið þá sagði formaður VG, þáverandi og núverandi fjármálaráðherra að það væri ómögulegt að láta skuldir hverfa. Slíkt væri bara yfir höfuð ekki hægt. Félagsmálaráðaherra sagði á öðrum vettvangi að slíkt væri ekki í mannlegu valdi. Þessum sömu monnum hefur fundist sjálfagt að skuldir  blási út. Skuldir, ég mótmæli því að ég eigi  og beri ábyrgð á þeim skuldum sem til hafa orðið vegna þjóðfélagsástandsins sem ríkir. Ég átti engann þátt í því að koma þessu ástandi á. Ég hef ekkert unnið til þess. Þess vegna finnst mér eðlilegt að þeir sem tóku sér lán til bíla og húsakaupa fái tap sitt bætt rétt eins og þeir sem tóku sér lán til að búa til ”sparifé” fengu sitt bætt og þær bætur verði með með raunverulegum hætti en lengi ekki bara í hengingarólinni. Fyrir ári síðan þegar bankarnir fóru á hausinn og allt fór fjandans til voru sett lög sem tryggðu innistæðueigendum innistæður sínar í bönkunum. Ég spyr, er ekki hægt á sama hátt að setja lög sem heimila leiðréttingu á yfirgengilegum breytingum lána og forsendubresti?
Mér finnst eðlilegt að höfuðstóll verðtryggðra lána verði færður niður til samræmis við það sem hann var þegar bankarnir fóru að fella gengið ársfjórðungslega sér í hag. Sama á við um gegnistryggðu lánin. Væri fólk að taka lán sambærileg þeim sem það skuldar stæðist það aldrei greiðslumat. Það er morgunljóst.

Mín upplifun er sú að hagmunir heimilanna séu meira og minna fyrir borð bornir? Hvað er til ráða til að vekja á því athygli? Mælirinn er að fyllast og þá grýpur fólk til örþrifaráða og neitar að borga. Margir geta bara alls ekki borgað. Þess vegna liggur fyrir samþykkt Hagsmunasamtaka heimilanna að grípa til greiðsluverkfalls. Það mun væntanlega gera stjórnvöldum skiljanlegt að skuldarar eru komnir í þrot og vilja að á þá sé hlustað og mark tekið á tillögum þeirra.
Samkvæmt fréttum dagsins í dag þá boðar Íslandsbanki að lántakendur geti breytt gengistryggðum og verðtryggðum lánum sínum í óverðtryggð lán. Hvað skyldi þetta þýða, hverjir verða vextir og hverra hagsmuna er verið að gæta þarna, eru það hagsmunir heimila lántakenda eða eru það hagsmunir bankanna? Ja, maður spyr sig.

Frétt sem kom á visir.is á laugardag hljóðar svo, tilvitnun:
Greiðslubyrði lána verður færð aftur fyrir hrun og það sem eftir stendur af lánum að lánstíma loknum verður afskrifað, samkvæmt aðgerðum sem ríkisstjórnin kynnir á allra næstu dögum.  Árni Páll Árnason félagsmálaráðherra boðaði á flokksstjórnarfundi Samfylkingarinnar í dag að ríkisstjórnin myndi á næstu dögum kynna aðgerðir sínar til stuðnings skuldugum heimilum. Hann vildi hins vegar ekki fara nákvæmlega ofan í þessar aðgerðir fyrr en endanlega hefði verið gengið frá þeim.  Samkvæmt heimildum fréttastofunnar verður greiðslubyrði allra húsnæðis - og bílalána, hvort sem þau eru verðtryggð eða gengistryggð færð að því sem hún var tiltekinn dag áður en bankarnir og gengi krónunnar hrundu. Það sem eftir standi að lánstíma liðnum verði síðan afskrifað.  Ráðherra sagði tillögurnar taka mið af hagsmunum fólks og fjölskyldna en ekki hagsmunum fjármálastofnana og kröfueigenda.  
Tilvitnun lýkur.
Þetta hefur að vísu ekki verið staðfest, en Guð láti á gott vita ef satt reynist.

Hafið þökk fyrir að hlusta.