Fjármálakreppan sem á okkur skall s.l. haust er líklega flestum ofarlega í huga. Vitaskuld þarf að bregðast við því ástandi sem orðið er og þá kemur berlega í ljós hver er í raun forgangsröðun stjórnvalda.  Það verður skorið verulega niður í velferðarkerfinu, ef áætlanir þær sem uppi hafa verið, ná fram að ganga. Þá verður niðurskurður í heilbrigðiskerfinu gríðarlegur. Hér verður tæpt á nokkrum atriðum varðandi yfirvofandi niðurskurð.

Fyrst er að nefna að heilbrigðisráðherrann, fyrrverandi Guðlaugur Þór Þórðarson, skipaði nefnd sem átti að vinna að skipulagsmálum í heilbrigðisgeiranum, raunar hans áhugamáli, þ.e. að undirbúa einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Mig rekur ekki minni til, síðan ég fór að fylgjast með stjórnmálum að það hafi verið unnið jafn hljóðlega  og hratt í nefnd á vegum Alþingis eða ráðherra.  Hitt er algengara að nefndir hafi unnið hægar og jafnvel að  mál hafi sofnað í nefnd og má ég minna á hvernig gekk hjá þeirri nefnd sem sett var á laggirnar til að endurskoða þann ósóma sem eftirlaunafrumvarpið er og niðurstaðan var auðvitað í takt við þann ójöfnuð sem landslýður hefur búið við undanfarin ár.

En víkjum að niðurskurðinum. Heilbrigðisstofnanir, hver og ein hér á svæðinu fengu tilskipun um niðurskurð upp á 6 – 10 % út frá nýrri fjárlagatillögu í nóvember, þar má nefna að FSA gerði breytingar á Seli og skar að auki niður þjónustu við geðfatlaða.  Eftir þetta kom svo áætlun frá ráðherra en skv. útfærslu hans, er ætlunin að sameina heilbrigðisstofnanir á Norðurlandi undir einn hatt, þá á  Sjúkrahúsið á Akureyri að  stjórna hinni sameinuðu stofnun. En það á ekki að auglýsa stöður nýrrar stjórnar. Hættan að flestra mati er sú að þegar frekari skerðing kemur til síðar á árinu, sem allir reikna með, þá muni stjórn SA hafa þá tilhneigingu að hlífa því helst sem næst þeim er, þ.e. sjúkrahúsrekstri og þá auðvitað á kostnað grunnþjónustu, sem sé heilsugæslu og þá ekki endilega þar sem fjærst er því í raun myndi vera minnst breyting í því fólgin að draga úr þjónustu á Akureyri undir þeim formerkjum „að bjóða út þjónustuna á SA“  .Þá velti ég því líka fyrir mér sem margoft hefur heyrst í þessari umræðu að það eigi hugsanlega að færa í einkarekstur þá þætti í heilbrigðisþjónustunni sem eitthvað gefa af sér í aðra hönd, líklega má þá ríkið halda áfram að reka það sem engu skilar í arð, eða hvað?  Er þetta það sem við viljum?

Það er staðreynd að sameining heilbrigðisstofnana hefur á undanförnum árum alls engum sparnaði skilað – þvert á móti hið gagnstæða.  Þar er hægt að nefna Heilbrigðisstofnanirnar á Austurlandi annars vegar  og hins vegar  sameining Heilbrigðisstofnunarinnar á Húsavík og Heilbrigðisstofnunar  N –Þingeyinga.  Í báðum tilfellum  kostaði sameiningin miklu meira en nokkurn grunaði og ráðuneytið veit vel af því. Það má eflaust segja að sameining GETI skilað bættri þjónustu í framtíðinni en nú á að skerða það fé sem ætlað er til heilbrigðismála. Er þá ekki skynsamlegra að nýta það sem til skiptanna er  betur í heilbrigðismálin heldur en að bruðla með það í kostnaðarsöm sameiningarmál? (Sameiningin sjálf á sem sé ekki að spara neitt til að byrja með en leggur hins vegar grunn að því að auðveldara verði að framkvæma næsta sparnaðarskref sem kemur vafalítið með haustinu ef ekki fyrr) 
Sá hraði sem einkennt hefur þetta ferli er tæplega tilviljun, og er ástæða til að óttast að það  hafi átt að keyra málið í gegn á hraðanum.  Ég er ekki með þessu að segja að það eigi að viðhafa vinnubrögðin sem ég lýsti hér áðan, seinagang og sofandahátt, en það er til millivegur. Er  t.d. samningaleiðin fær?
Flutningurinn á fólkinu sem bjó á Seli er dæmigerður fyrir þennan hraða sem ég nefndi.  Því hefur ekki verið fylgt eftir í fjölmiðlum hvernig staða er að koma upp.  Það bendir ýmislegt til þess að þegar hjúkrunarrýmin losna, þ.e. fólkið fellur frá, þá verði einfaldlega ekki boðið upp á þau pláss aftur öðrum til handa. Það er ekki að ástæðulausu að fólk óttast þetta. 

Og hvað hefur þetta í för með sér?  Það stefnir í að  aldraðir verði að vera eins lengi heima og mögulegt er og raunar lengur en það. Þar fyrir utan þýðir þetta aukið álag á heimahlynningu, dagþjónustu, 
hvíldarinnlagnir og alla þá aðra  þjónustu sem í boði er.  Er það ásættanlegt?
Hvað um endurhæfingarplássin sem viku fyrir hjúkrunarplássunum?  Þeim fækkaði um 11 en þeim sem þurfa á þeirri þjónustu að halda hefur ekki fækkað.  Og þetta eru einu endurhæfingarplássin á Norðurlandi. 

Erum við að hverfa einn, tvo áratugi aftur í tímann og er það ásættanlegt?

Svo  töluðu ráðherrar um að það yrði að lágmarka skaðann, halda atvinnuleysi í lágmarki, hvetja fólk á þessum óvissutímum til að ná sér í aukna menntun. En bíðum nú við,  hvað bíður nýútskrifaðra hjúkrunarfræðinga frá Háskólanum hér á Akureyri á komandi vori?  Ja, allavega er lítið um vinnu hér á þessu svæði. Þar sem áður var slegist um að fá þessa einstaklinga í vinnu er lítil vinna í boði, það er staðreyndin.  Þar að auki eru nokkrir starfsmenn sem áður voru á Seli ennþá atvinnulausir. Ofaná það bætist að framhaldsskólarnir  og háskólarnir eiga að þola  aukinn niðurskurð.

Þennan tíma sem liðinn er frá bankahruninu hefur ástandinu gjarnan verið líkt við skipsstrand og að  stjórnvöld séu að koma skipinu á flot á nýjan leik. Ég þekki marga skipstjóra en enginn þeirra mundi nokkru sinni láta hjá líða að upplýsa  áhöfnina um það hvernig hann hugsar sér að koma öllum heilu og höldnu í höfn.  Annað er það að talað er um að við þurfum öll að standa saman að því björgunarstarfi sem framundan er. Þá vil ég nú bara benda á að það er heldur lítilmannlegt að ætla þeim sem höllustum fæti standa að bera þyngstu byrðarnar. Og í minni sveit kallast það ekki að standa saman.

Þar kem ég að því sem mér þykir verulegt umhugsunarefni, fyrir okkur öll.
Sú kynslóð sem ólst upp á kreppuárunum svokölluðu kynntist ástandi þar sem ekkert var til og ekkert var hægt að gera þótt viljinn væri sannarlega fyrir hendi.  Að upplifa það ástand til langs tíma deyfði baráttuþrek manna en  það voru samt til þeir einstaklingar sem með óbilandi kjarki og þrautseigju  börðust áfram.  Kynslóðin, sem barðist fyrir bættum kjörum og aðbúnaði og  færði okkur á silfurfati grunninn að þeim réttindum og þægindum, sem við búum við í dag  er nú að hverfa inn í ævikvöldið og raunar margir gengnir á braut.  Hvernig búum við að þeim?    Hvar er samviska þessarar þjóðar? Aldraðir og sjúkir og þeir sem eru inni á stofnunum eiga sér ekki sérstakan málsvara og hafa ekki afl til að verja sína hagsmuni. Öldruðum er það eðlislægt að láta flest yfir sig ganga, hvort sem  þeim líkar það eður ei, en það gefur okkur ekki rétt til að níðast á þeim. Og það er ekki  réttlætanlegt að líta til þessa hóps sem hann sé einungis tölur á blaði.   Það ætti að vera okkur, hinni vinnandi stétt,  EN EINKUM OG SÉR Í LAGI þeim sem stjórna, metnaðarmál að búa vel að þessum hópi:  Búa þannig að þeim að sómi sé að  og að við getum síðar litið um öxl – stolt af verkum okkar. Það að bera virðingu fyrir hinum öldruðu og sýna þeim tilhlýðilega umhyggju gefur um leið samvisku okkar betri einkunn.  Þar fyrir utan erum við alltaf fyrirmyndir barna okkar og annarra þeirra sem yngri eru, hvaða fordæmi ætlum við að gefa þeim?   Ég hvet alla til að standa vörð um hag þessa fólks.  Látum ekki glampann af peningunum byrgja okkur sýn.

Undanfarið hafa ráðamenn mikið talað um að það þurfi að skjóta styrkum stoðum undir atvinnulífið, samfélagið o.s.frv. Það er til lítils að tala svona en gera svo annað: Nákvæmlega það að kippa stoðunum undan samfélagsbyggingunni og þar á ég við heilbrigðis-og menntakerfið.  Þegar fer að hrikta í þeim stoðum þá er voðinn vís. 

.  Ég skammast mín fyrir að tilheyra kynslóð sem svona hefur farið að ráði sínu og stefnt fjöldanum, að honum forspurðum í hyldýpisgjá, þar sem enn hefur ekki sést til botns.  Þeir sem mestan þátt eiga í óráðsíunni hafa forðað sér með fjármuni úr landi og vonast til að vera ósnertanlegir.  Það er von að þeir forði sér úr landi, ekki trúi ég að þeir eigi vini hér heima.

En ég mótmæli því að þeir sem hafa haft af okkur það sem við áttum séu ósnertanlegir og geri þá kröfu til ráðamanna að þeir sjái til þess að þeim  fjármunum verði komið aftur hingað heim, sem þessir menn hafa haft af íslensku þjóðinni. 
Ramminn sem markar leikreglurnar sem leikið hefur verið eftir er ekki öllum ætlaður og er þess vegna ósanngjarn.

Og fráfarandi forsætisráðherra  lætur sig hafa það að tala um Jóhönnu Sigurðardóttur sem eyðslukló!  Hann, sem  sjálfur er  einn af aðalarkítektum efnahagsstjórnar liðinna ára,  og hvar stöndum við?  Það er eins og þorri Sjálfstæðismanna geri sér ekki nokkra grein fyrir því að þeir voru í brúnni þegar   þjóðarskútunni var siglt  í strand og hafi skipstjórinn ekki komið úr þeirra röðum þá veit ég ekki hvaðan hann kom.

Engum óska ég þess að upplifa þrengingar og kreppu, en í ástandi því sem við okkur blasir, þar sem við höldum að okkur höndum, lærist  e.t.v. að gamlar og góðar  dyggðir eru vel nýtilegar.   Á öllum tímum, hver sem staðan er, eru alltaf tækifæri. Munum það að leiðin er aldrei lokuð en stundum er hún torfær. Tækifærin eru ekki alltaf augljós en þau eru fyrir hendi.  Við þurfum bara að koma auga á þau. Það að sigrast á því sem erfiðast er og virkilega reynir á þolrif manns gerir mann sterkari á eftir.  Þannig vil ég líta á þessa tíma að breytingarnar sem þjóðin á eftir að ganga í gegnum  verði til góðs og færi okkur nýja og betri tíma.

Til úrbóta:  Stórauka heilbrigðistengda ferðaþjónustu og stjórnvöld ættu að efla starfsemi eins og þá sem fram fer á Starfsendurhæfingu Norðurlands og halda þannig utanum þá sem falla út af vinnumarkaði.  Styrkja þar með skólabæinn Akureyri en þar getur verið yfirumsjón með þessari starfsemi með deildum víðar um landið.  Heilbrigðistengd ferðaþjónusta sem er að verða að veruleika austur í Þingeyjarsýslu ætti að geta orðið til að  efla uppbyggingu á norð-austur horninu og þá horfi ég um leið til Háskólans á Akureyri þar sem ég sé möguleika til að samþætta starfsemina, laða að landinu færa sérfræðinga til að sinna heilbrigðisgeiranum og ferðaþjónustu þættinum þar en styrkja um leið menntastofnanir eins og háskólana.
Starfsendurhæfing Norðurlands heldur utan um fólk sem fallið hefur út af vinnumarkaði vegna margvíslegra ástæðna  og vinnur að því markvisst að koma þeim aftur út í atvinnulífið.  Það er staðreynd að þeir sem lenda í vítahring  atvinnuleysis og örorku eiga erfitt með að losna úr þeim viðjum.  Rannsóknir sýna að eftir því sem fólk er lengur atvinnulaust er afturhvarfið erfiðara og þess vegna skiptir nærþjónustan höfuðmáli.

Það eru flestir sammála um að það þarf að taka til víða: Til að mynda má fækka bankastjórastöðum í Seðlabankanum úr þremur í eina. Senda þá alla heim til sín sem eru þar núna við störf, ráða færan fagmann í stöðu Seðlabankastjóra en það má nýta fjármagnið sem annars færi í að greiða hinum tveim laun og halda úti  geðheilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni. Ég veit að Seðlabankastjórar eru á ákveðnum kjörum, þannig að þeir geta sótt sinn rétt til ríkisins ef þeir verða látnir taka pokann sinn.  Við skulum þá bara láta það koma í ljós ef þeir eru slík smámenni  að þeir  sæki  þá fjármuni af hörku.  Þar sem núverandi bankastjórum tókst hið fáheyrða, að keyra bankann í þrot, eru  næg rök fyrir því að segja þeim öllum upp störfum.

Það ætti að taka eftirlaunafrumvarpið fastari tökum. Það er engin ástæða til að þeir sem hafa ráðið ferðinni síðustu ár séu á einhverjum sérkjörum umfram annað fólk.   Við höfum ekki efni á  því að hafa þessa fyrrum ráðamenn þjóðarinnar á okkar framfæri lengur. 
Við vitum svona nokkurn veginn hvaða eftirlaun láglaunafólk býr við.  Er þá ekki sanngjarnt að reikna dæmið þannig að þeir sem hafa farið með stjórn þessa lands eigi einhvern afgang af sínum launum til efri áranna og geti þá jafnvel verið á sömu eftirlaunum og almenningur í landinu?  Í mínum augum eiga þeir ekki meira skilið.  Þar er hægt að spara, þetta er spurningin um forgangsröðun.

P.s.   Á fundinum taldi Þráinn Lárusson það ekki rétt með farið hjá mér að sameiningin á Austurlandi hefði verið kostnaðarsöm, þvert á móti þá hefði þetta allt orðið til hins betra og lýsti því jafnframt að einkarekstur væri nú þegar orðinn í heilbrigðiskerfinu, einnig í menntakerfinu, hvort, tveggja með góðum árangri.  Ég taldi þetta ekki svaravert og eyddi ekki orku í orðaskak við hann.  Hitt er ég sannfærð um, að sameiningin er ekki leið til að spara og mínar heimildir fyrir því sem ég hef sett hér á blað eru traustar.  Hvað varðar  einkarekstur í menntakerfinu hef  ég alltaf sett spurningar við það fyrirkomulag að ríkið veiti fjármunum til þess arna.  Ég spyr nú bara, er það EINKAREKSTUR?