BloggfŠrslur mßna­arins, september 2013

Til kvˇtastřr­s landb˙na­ar

A­ undanf÷rnu hefur ■etta blogg veri­ lagt undir samanbur­ ß menntun og starfreynslu ■eirra sem gegna rß­herraembŠttum Ý n˙verandi rÝkisstjˇrn og ■eirra sem fˇru me­ s÷mu mßlaflokka Ý sÝ­ustu rÝkisstjˇrn. N˙ ■egar hefur slÝkur samanbur­ur veri­ birtur var­andi sex embŠtti en fj÷gur eru eftir. NŠsta embŠtti sem ver­ur teki­ til slÝkrar sko­unar er ■a­ sem střrir rß­uneytinu sem fer me­ undirst÷­uatvinnugreinar landsins; ■.e. landb˙na­inn og sjßvar˙tveginn.

Undirst÷­uatvinnugreinarnar

S÷kum umfangs beggja mßlaflokka ver­ur farin s˙ lei­ a­ sko­a fors÷gu beggja Ý st÷kum fŠrslum og byggja sÝ­an ß ■eim Ý sj÷undu fŠrslunni me­ samanbur­inum ß menntun og starfsreynslu SteingrÝms J. Sigf˙ssonar, sem var atvinnu- og nřsk÷punarrß­herra undir lok sÝ­asta kj÷rtÝmabils, og Sigur­ar Inga Kristjßnssonar, sem er n˙verandi landb˙na­ar- og sjßvar˙tvegsrß­herra.

EmbŠttissaga landb˙na­armßla frß 1917

Sigur­ur Jˇnsson Ý Ystafelli

Atvinnumßlarß­herra er eitt ■eirra ■riggja embŠttisheita sem voru tekin upp ßri­ 1917 ■egar fyrsta Ýslenska rÝkisstjˇrnin var myndu­ (sjß hÚr). Sigur­ur Jˇnsson, gjarnan kenndur vi­ bŠinn Ystafell Ý K÷ldukinn, var fyrstur til a­ gegna ■essu embŠtti. Hann var atvinnumßlarß­herra Ý ■rj˙ ßr e­a til ßrsins 1920. ┴ri­ 1949 var ■etta embŠttisheiti hins vegar lagt af.

Hermann Jˇnasson var fyrsti rß­herrann til a­ fara me­ landb˙na­armßl hÚr ß landi. Ůetta var Ý ßttundu rÝkisstjˇrninni sem sat ß ßrunum 1934 til 1938. Hermann veitti henni forystu. Auk ■ess a­ fara me­ landb˙na­armßlin var hann lÝka forsŠtisrß­herra og fˇr me­ dˇms- og kirkjumßlarß­uneyti­ (sjß hÚr). Hann fˇr me­ landb˙na­armßlin ßsamt ÷­rum rß­uneytum fram til ßrsins 1942 en var­ svo aftur Š­strß­andi Ý mßlefnum landb˙na­arins kj÷rtÝmabili­ 1950 til 1953 og sÝ­ast 1956 til 1958. Samtals var hann ■vÝ yfir landb˙na­armßlunum Ý ■rettßn ßr.

Bjarni AsgeirssonBjarni ┴sgeirsson var aftur ß mˇti sß fyrsti sem var skipa­ur sÚrstakur landb˙na­arrß­herra. Ůetta var Ý fimmtßndu rÝkisstjˇrninni sem var myndu­ hÚr ß landi en ■a­ var Stefßn Jˇh. Stefßnsson sem var forsŠtisrß­herra hennar (sjß hÚr). Ůessi rÝkisstjˇrn sat ß ßrunum 1947 til 1949.

Bjarni var me­ b˙frŠ­iprˇf frß Hvanneyri en ■vÝ lauk hann ßri­ 1913; 22ja ßra a­ aldri. Hann var bˇndi frß 1915 til 1951 e­a Ý 36 ßr. Lengst af ß Reykjum Ý Mosfellssveit. Me­al ■ess sem kemur fram Ý ferilskrß hans er a­ hann lÚt reisa fyrstu ylrŠktarh˙s ß ═slandi ßri­ 1923 og var ═ stjˇrn B˙na­arfÚlags ═slands frß 1927 til 1951. Hann var forma­ur ■ess frß ßrinu 1939. ┴samt ■vÝ a­ gegna embŠtti landb˙na­arrß­herra var Bjarni ┴sgeirsson fyrsti rß­herrann til a­ fara me­ orkumßl. NŠstu ■rjßr ßratugina var­ ■a­ a­ nßnast ˇfrßvÝkjanlegri hef­ a­ sß sem var skipa­ur landb˙na­arrß­herra fˇr yfir orkumßlunum lÝka (sjß nßnar hÚr).

Fleira sem vekur athygli Ý ferilskrß Bjarna er a­ hann var skipa­ur Ý milli■inganefnd til a­ endursko­a l÷g um ver­lagningu landb˙na­arafur­a. Ůetta var Ý nˇvember 1946 e­a ßri ß­ur en hann var skipa­ur fyrsti landb˙na­arrß­herrann. Sama ßr og hann tˇk vi­ landb˙na­arrß­uneytinu tˇk Framlei­slurß­ landb˙na­arins Ý fyrsta skipti til starfa (sjß hÚr). Ůess mß svo geta hÚr a­ Bjarni er f÷­urafi ┴stu Ragnhei­ar Jˇhannesdˇttur, fyrrverandi al■ingismanns og forseta Al■ingis ß sÝ­asta kj÷rtÝmabili.

Ůa­ er ˇvÝst a­ ■eir sÚu margir sem muna eftir Bjarna Ý dag enda fˇr hann ekki me­ embŠtti landb˙na­arrß­herra nema Ý tv÷ ßr. Ferilskrß hans bendir ■ˇ til a­ hann hafi veri­ athafnasamur og til■rifamikill Ý ■eim mßlaflokkum sem sn˙a a­ landb˙na­inum. Ůekktasti rß­herrann, sem hefur fari­ me­ ■etta embŠtti, er vafalaust Gu­ni ┴g˙stsson en hann var landb˙na­arrß­herra Ý ßtta ßr. A­eins tveir rß­herrar hafa veri­ yfir mßlaflokknum lengur en hann.

Ůeir eiga hŠsta starfsaldurinn sem Š­strß­endur Ý mßlefnum landb˙na­arins

Hermann Jˇnasson, sem ■egar er nefndur, var yfir mßlefnum landb˙na­arins Ý 13 ßr skv. ■essari heimild hÚr og Ingˇlfur Jˇnsson Ý 11 ßr (sjß hÚr). Ůa­ mß hins vegar taka ■a­ fram enn einu sinni a­ af einhverjum ßstŠ­um ■ß ber upplřsingasÝ­um inni ß vefjum Al■ingis og rß­uneytanna almennt illa saman um ■a­ hvernig mßlaflokkum var skipt ß milli rß­aherra og hver var fyrstur til a­ gegna vi­komandi embŠtti.

SamkvŠmt ■vÝ sem kemur fram ß ■essari undirsÝ­u ß vef Al■ingis, ■ar sem er a­ finna upptalningu rß­uneyta frß 1917 til 2013, ■ß fˇr Hermann Jˇnasson me­ landb˙na­armßlin Ý fyrsta skipti ßri­ 1934 og var ■a­ samhli­a ■vÝ a­ hann var­ forsŠtisrß­herra Ý fyrsta skipti. Hann var forsŠtisrß­herra Ý alls 10 ßr og fˇr jafnframt me­ landb˙na­armßlin allan ■ann tÝma. ┴ri­ 1950 var Hermann svo skipa­ur landb˙na­arrß­herra Ý forsŠtisrß­herratÝ­ SteingrÝms Stein■ˇrssonar (sjß hÚr).

Hermann Jˇnasson er vafalaust ÷llum sem hafa sett sig inn Ý Ýslenska stjˇrnmßlas÷gu vel kunnugur enda sat hann inni ß ■ingi Ý yfir ■rjß ßratugi. Ůar af var hann forma­ur Framsˇknarflokksins Ý 18 ßr. Ůa­ mß minna ß ■a­ hÚr a­ Hermann var fa­ir SteingrÝms Hermannssonar sem einnig sat ß ■ingi fyrir Framsˇknarflokkinn ß sÝnum tÝma og afi Gu­mundar SteingrÝmssonar sem situr n˙ ß ■ingi fyrir Bjarta framtÝ­.

Ingˇlfur Jˇnsson sat ß ■ingi fyrir SjßlfstŠ­isflokkinn Ý tŠpa fjˇra ßratugi e­a Ý 36 ßr. Ůar af var hann landb˙na­arrß­herra Ý 11 ßr e­a frß ßrinu 1959-1971. Ůa­ mß vera a­ fleirum kunni a­ ■ykja ßhugavert a­ heyra af ■eim vi­horfum sem koma fram til framtÝ­ar landb˙na­arins Ý rŠ­u sem Ingˇlfur flutti ßri­ 1964 vi­ setningu 46. B˙na­ar■ingsins sem ■ß var sett Ý BŠndah÷llinni Ý fyrsta skipti. HÚr er endurs÷gn eins bla­amanna VÝsis ß ■essum tÝma ß or­um rß­herrans:

Ingˇlfur Jˇnsson sag­i a­ 15% af ■jˇ­inni lif­i n˙ ß landb˙na­i. Fj÷lgun ■jˇ­arinnar vŠri mikil og gert rß­ fyrir ■vÝ, a­ ═slendingar yr­u helmingi fj÷lmennari um nŠstu aldamˇt en ■eir eru n˙. ŮvÝ mŠtti sjß fram ß vaxandi ■÷rf ß landb˙na­arafur­um. Me­ tilliti til ■ess sag­i hann, a­ ■a­ vŠri uggvŠnlegt a­ bŠndur flosnu­u upp af b˙um. (VÝsir: 14. feb. 1964)

Ůa­ er hŠpi­ a­ gera rß­ fyrir ■vÝ a­ ■eir sÚu margir sem muna eftir Ingˇlfi Jˇnssyni inni ß Al■ingi frekar en fyrsta landb˙na­arrß­herranum; Bjarna ┴sgeirssyni. Ingˇlfur ßtti ■ˇ sŠti inni ß ■ingi Ý tŠpa fjˇra ßratugi. Af ■eim tÝma var hann r˙man ßratug yfir mßlefnum bŠnda.

áÍflugur landb˙na­ur er merkir ÷flugt hagkerfi

VŠntanlega eru ■eir a.m.k. fßir me­al yngstu kjˇsendanna sem vita af Ingˇlfi Jˇnssyni en ■a­ er hins vegar lÝklegt a­ Gu­ni ┴g˙stsson sÚ m÷rgum eftirminnilegur. Ůeir eru jafnvel til sem vita fßtt anna­ Ý pˇlitÝk en a­ Gu­ni hafi veri­ landb˙na­arrß­herra upp ˙r sÝ­ustu aldamˇtum. Reyndar er margt sem gefur tilefni til a­ ßlykta a­ Gu­ni sÚ ■ekktasti landb˙na­arrß­herrann Ý s÷gu Ýslenskrar stjˇrnmßlas÷gu.

Gu­ni ┴g˙stson er sonur ┴g˙sts Ůorvaldssonar, fyrrverandi ■ingmanns, sem sat Ý 18 ßr inni ß ■ingi fyrir Framsˇknarflokkinn. Gu­ni sat Ý 16 ßr fyrir sama flokk. Helming ■ess tÝma gegndi hann embŠtti landb˙na­arrß­herra e­a frß ßrinu 1999 til ßrsins 2007. Hann var enn inni ß ■ingi vi­ bankahruni­ en sag­i af sÚr bŠ­i ■ingsŠti og formennsku Ý Framsˇknarflokknum 17. nˇvember 2008 e­a tŠpum tveimur mßnu­um eftir a­ innihaldsleysi Ýslensku bankabˇlunnar var­ opinbert (sjß hÚr).

Gu­ni var fŠddur Ý sveit og lauk b˙frŠ­iprˇfi frß Hvanneyri ßri­ 1968. ┴­ur en hann var kosinn inn ß ■ing ßri­ 1987 haf­i hann starfa­ sem mjˇlkureftirlitsma­ur hjß Mjˇlkurb˙i Flˇamanna Ý ellefu ßr. Hann ßtti lÝka sŠti Ý stjˇrn Hollustuverndar rÝkisins ß­ur en hann var kj÷rinn inn ß ■ing.

┴­ur en hann var skipa­ur landb˙na­arrß­herra ßri­ 1999 haf­i hann bŠtt vi­ ferilinn setu Ý bankarß­i B˙na­arbanka ═slands ■ar sem hann sat ß ßrunum 1990 til 1998. Hann var forma­ur ■ess fyrstu ■rj˙ ßrin. Hann var einnig Ý stjˇrn Stofnlßnadeildar landb˙na­arins ß sama tÝma og var lÝka forma­ur ■ar fyrstu ■rj˙ ßrin. Auk ■essa var hann forma­ur stjˇrnar Lßnasjˇ­s landb˙na­arins ßri­ ß­ur en hann tˇk vi­ landb˙na­arrß­herraembŠttinu Ý fyrsta skipti. Ůa­ mß svo koma fram a­ hann haf­i veri­ Ý landb˙na­arnefnd Al■ingis Ý ßtta ßr ß­ur en hann var skipa­ur Š­strß­andi Ý Landb˙na­arrß­uneytinu (sjß nßnar hÚr).

John F. Kennedy um lÝtilsvir­inguna sem st÷rfum bˇndans eru sřnd

Ůa­ er lÝklegt a­ Gu­ni ver­i m÷rgum Ýslenskum kjˇsandanum minnisstŠ­ur eitthva­ ßfram. Ůar hafa sterkur svipur, dj˙p r÷dd og yfirvegu­ framkoma sem er ■ˇ full af glettni og h˙mor vissulega sÝn ßhrif. Hins vegar mß b˙ast vi­ a­ nafn hans ver­i ■eim sem ■ekkja s÷gu landb˙na­arstefnunnar og b˙v÷rusamninga sÝ­ustu ßra ekki sÝ­ur minnisstŠtt fyrir ■ßtt hans Ý mˇtun hennar.

Framlei­slustřring Ý sta­ marka­sstřringar

Ůa­ er Ý reynd ˇtr˙lega stutt sÝ­an a­ eina alv÷ruatvinnugreinin Ý landinu var landb˙na­ur. Allir sem voru sjßlfra sÝn voru bŠndur e­a hÚldu a.m.k. b˙ ■ˇ a­ einhverjir lÚtu rß­smenn um b˙skapinn. Landb˙na­arst÷rfin voru vinnuaflsfrek en verkin ß stŠrri bŠjum voru unnin af m÷rgum h÷ndum og sum ßn ■ess a­ bˇndinn kŠmi ■ar nŠrri. Presturinn jafnt og sřsluma­urinn voru fyrst og sÝ­ast bŠndur sem bjuggu ß sinni b˙j÷r­. Ůa­ var framlei­sla hennar sem lag­i grunninn a­ ÷llu ÷­ru; lÝfsnau­synjunum jafnt og ■jˇ­fÚlagsst÷­unni.

Verklag vi­ heyskap til Ýslenskra sveita fram ß 20. ÷ld

Ůetta fˇr ekki a­ breytast fyrr en undir lok 19. aldar me­ ■ilskipa˙tger­inni sem gaf ■eim sem ßttu engan m÷guleika Ý gamla bŠndasamfÚlaginu tŠkifŠri til a­ yfirgefa sveitirnar, koma sÚr upp fj÷lskyldu og b˙a eigi­ heimili. StˇrbŠndur svo og innlendir embŠttismenn h÷f­u horn Ý sÝ­u ■Úttbřlismyndunarinnar ■vÝ me­ henni misstu ■eir dřrmŠtan vinnukraft. Vinnukraft sem kosta­i ■ß lÝti­ og rß­andi ÷fl Ý samfÚlaginu h÷f­u sett undir vistarb÷nd til a­ tryggja a­ganginn a­ ■vÝ enn frekar.

Ůa­ hefur or­i­ gÝfurleg breyting ß verklaginu til sveita frß ■vÝ ■etta var og ekki sÝ­ur ß st÷­u sjßlfeignabŠnda. ═ raun mß segja a­ af einhverjum ßstŠ­um hafi ÷fgarnar algerlega sn˙ist vi­ ■annig a­ afkomendur ■eirra sem ß­ur voru heftir af vistarb÷ndum Ýslenskra ˇ­alsbŠnda hafa sett bŠndum slÝka fj÷tra a­ ■a­ er hŠpi­ a­ a­rir rekstrara­ilar myndu sŠtta sig vi­ a­ vera ofurseldir svo margslungnum h÷ftum og bŠndum hafa veri­ sett ß undanf÷rnum ßratugum.

Bˇndinn hefur aldrei fengi­ neitt nema ■a­ sem hann hefur unni­ fyrir h÷r­um h÷ndum

Fyrstu lagasetningar var­andi landb˙na­inn bßru ■vÝ vitni a­ meiri hluti ■eirra sem sat ß ■ingi voru anna­hvort stˇrbŠndur sjßlfir e­a ■eir voru synir fyrrum stˇreignabŠnda. Megintilgangurinn var a­ jafna kj÷r bŠnda og tryggja a­ ■au yr­u ekki lakari en ■eirra sem yfirgßfu sveitirnar og settust a­ ß m÷linni.

Setning afur­as÷lulaganna ßri­ 193[5] lag­i grunninn a­ ■eirri stefnu sem n˙ er fylgt Ý landb˙na­i. Me­ ■eirri lagasetningu var komi­ ß opinberri ver­lagningu mjˇlkur- og sau­fjßrafur­a, vinnslu og s÷lu afur­anna veitt Ý ßkve­inn farveg og vi­urkennt a­ bŠndur gŠtu beitt samtakamŠtti sÝnum Ý kjarabarßttu sinni, rÚtt eins og verkalř­urinn ger­i me­ verkalř­sfÚl÷gunum. (sjß hÚr)

Hermann Jˇnasson tˇk vi­ forsŠtisrß­herraembŠttinu af ┴sgeiri ┴sgeirssyni ß mi­ju ßri 1934. Ůa­ var ■vÝ Ý stjˇrnartÝ­ hans sem afur­as÷lul÷gin voru sett en ■au h÷f­u veri­ Ý undirb˙ningi frß ßrinu 1932 (sjß hÚr: bls. 44-45). Me­ vexti verkalř­shreyfingarinnar ger­u řmsir forkˇlfar hennar kr÷fu um a­ fulltr˙ar ˙r ■eirra r÷­um Šttu a­ild a­ samningum um b˙v÷ruver­.á

L÷gin um framlei­slurß­ voru m.a. vi­br÷g­ stjˇrnvalda vi­ ■essari kr÷fu. A­dragandi ■ess a­ ■au voru sett var ß margan hßtt s÷gulegur en ■a­ var Ý stjˇrnartÝ­ fyrsta landb˙na­arrß­herrans, Bjarna ┴sgeirssonar, sem ■au ur­u a­ veruleika.

┴ri­ 1947 setti Al■ingi l÷g um Framlei­slurß­ landb˙na­arins og s˙ lagasetning marka­i a­ řmsu leyti tÝmamˇt. Ůß var ÷llum afur­a- og ver­lagsmßlum landb˙na­arins ■jappa­ saman undir eina stjˇrn og frjßlsum samt÷kum bŠnda, StÚttarsambandi bŠnda sem stofna­ var ßri­ 1945, fengin stjˇrn ■essara mßla Ý hendur. Ůß var ■vÝ einnig slegi­ f÷stu a­ bŠndur skyldu hafa sambŠrileg laun og ßkve­nar stÚttir ■jˇ­fÚlagsins.

[...] RÝkisvaldi­ reyndi eftir ■vÝ sem vi­ var komi­ a­ tryggja kj÷r ■eirra sem landb˙na­ stundu­u me­ lagasetningu jafnframt ■vÝ sem bŠndur voru hvattir me­ fjßrframl÷gum til framfara og framlei­sluaukningar. ═ ■vÝ skyni var l÷gum um b˙fjßrrŠkt og jar­rŠkt breytt, bŠndum trygg­ a­sto­ vi­ verklegar framkvŠmdir og lei­beininga■jˇnustan efld. (sjß hÚr)

George Washington um mikilvŠgi landb˙na­ar

Me­ l÷gunum tˇk Framlei­slurß­ vi­ mßlum B˙na­arrß­s äog ver­lag­i ß grundvelli ver­lagsnefndar sex fulltr˙a neytenda og bŠnda.ô (sjß hÚr) Ësamlyndi hinnar nřju verkalř­sstÚttar og matvŠlaframlei­enda til sveita hÚlt engu a­ sÝ­ur ßfram og nß­i hßmarki undir ßri­ 1960.

Ůa­ lÝtur ˙t fyrir a­ ßsteytingsefni­ hafi ekki sÝst sn˙ist um ˙tflutningsbŠtur sem rÝkissjˇ­ur greiddi bŠndum fyrir ■a­ a­ ˙tflutningsver­mŠti b˙vara var lŠgra en heilds÷luver­i­ innanlands. ┌tflutningsbŠturnar voru hli­stŠ­ar ■vÝ sem vi­gekkst var­andi ˙tflutning sjßvarafur­a ß ■essum tÝma (sjß hÚr).

Undir 1960 stefndi allt Ý ˇefni. Fulltr˙ar neytenda Ý ver­lagsnefnd Framlei­slurß­s landb˙na­arins kŠr­u ßkv÷r­un Framlei­slurß­sins um hŠkkun ß dilkakj÷ti en t÷pu­u mßlinu. Ůegar dˇmur fÚll ■eim Ý ˇhag s÷g­u ■eir sig ˙r ver­lagsrß­i. ┴ ■essum tÝma sat minnihlutastjˇrn Al■ř­uflokks sem brßst vi­ me­ ■vÝ a­ setja äbrß­abirg­al÷g, sem kom Ý veg fyrir alla hŠkkun afur­aver­s. Hinir stjˇrnmßlaflokkarnir ■rÝr lřstu andst÷­u vi­ l÷gin.ô (sjß hÚr)

═ framhaldinu tˇk vi­ ellefu ßra seta Ingˇlfs Jˇnssonar Ý landb˙na­arrß­uneytinu. ═ upphafi ■ess tÝma nß­ist samkomulag vi­ fulltr˙a bŠnda ß ßframhaldandi ˙tflutningsbˇtum (sjß hÚr).

Ůessar ˙tflutningsbŠtur voru m.a. hugsa­ar sem nokkurs konar vi­urkenning ß ■vÝ a­ gengi krˇnunnar var mi­a­ vi­ a­ra hagsmuni en hagsmuni landb˙na­arins, bŠtur fyrir a­ bŠndur afs÷lu­u sÚr a­ nokkru eigin forrŠ­i Ý ver­lagsmßlum og ■eim var ekki heimilt a­ velta halla af ˙tflutningi ˙t Ý ver­lag b˙vara innanlands. (sjß hÚr)

Einhverjum kann a­ ■ykja ■a­ upplřsandi a­ lesa ■essa frßs÷gn hÚr um s÷gu ˙tflutningsbˇtanna fram undir 1960 og ■ann ähvellô sem var­ vegna samningsins. ┴ri­ 1965 drˇgu fulltr˙ar verkalř­sfÚlaganna sig ˙t ˙r sexmannanefndinni. Me­ setningu brß­abirg­alaga var Hagstofunni fali­ a­ ßkvar­a ver­lagsgrundv÷ll landb˙na­arafur­a ■a­ ßri­ (sjß hÚr bls. 59).

Milton Friedman um mi­střr­a stjˇrnarhŠtti

L÷gunum um Framlei­slurß­ landb˙na­arins var gefi­ framhaldslÝf me­ nokkrum breytingum ßri­ 1966. Hugmyndir um a­ taka aftur upp ■a­ fyrirkomulag a­ bŠndur semdu beint vi­ rÝkisvaldi­ um afur­as÷luver­i­ h÷f­u reyndar komi­ fram en fengu ekki meirihlutafylgi me­al bŠnda fyrr en tveimur ßrum eftir a­ Framlei­slurß­i­ var endurvaki­.

Ver­ b˙vara og kj÷r bŠnda voru ■vÝ ßfram hß­ ■eim samningum sem bŠndur nß­u vi­ fulltr˙a verkalř­sfÚlaganna. RÝkisvaldi­ greip hins vegar inn Ý me­ beinum e­a ˇbeinum hŠtti eins og me­ brß­abirg­al÷gunum frß 1965 og řmsum hli­arrß­st÷funum ätil ■ess a­ li­ka fyrir samkomulagi um ver­lagsgrundv÷ll landb˙na­arafur­a Ý Sexmannanefndinniô (sjß hÚr).

Landb˙na­arframlei­slan sett undir kvˇtastřringu

Tveimur ßratugum eftir a­ Hermann Jˇnsson gegndi sÝ­ast embŠtti landb˙na­arrß­herra fˇr sonur hans, SteingrÝmur Hermannsson, me­ embŠtti­. ═ rß­herratÝ­ hans voru Ý fyrsta skipti sett inn Ý Ýslenska l÷ggj÷f ßkvŠ­i til framlei­slustřringar me­ framlei­slutakmarkandi a­ger­um (sjß hÚr).

Ůannig var Ý raun komi­ ß kvˇta Ý framlei­slu. Kvˇtinn var reikna­ur ˙t frß framlei­sluvi­mi­i sem Ý daglegu tali var kalla­ äb˙markô og var ■a­ reikna­ ˙t frß me­alframlei­slu hvers břlis ß ßrunum 1976 til 1978. B˙mark fˇl ekki Ý sÚr endanlegan framlei­slurÚtt heldur var nota­ sem vi­mi­ vi­ sker­ingu. [...] Framlei­slurß­i var einnig veitt heimild til ■ess a­ leggja gjald ß innflutt kjarnfˇ­ur sem gat numi­ allt a­ 100% af innkaupaver­i. Ůetta ßkvŠ­i var rřmka­ Ý 200% me­ brß­abirg­al÷gum nr. 63/1980. (sjß hÚr bls. 71-72)
Landb˙na­arrß­uneyti­ Štti a­ standa me­ landb˙na­arframlei­slunni og framlei­endum hennar

Kjarnfˇ­urgjaldinu var Štla­ a­ stu­la a­ minnkandi framlei­slugetu bŠnda og koma Ý veg fyrir offramlei­slu einkum ß lambakj÷ti og mjˇlkurafur­um. B˙v÷rul÷gin voru svo sett ßri­ 1985 en ■ß var framsˇknarma­urinn, Jˇn Helgason, landb˙na­arrß­herra. ═ ■essum l÷gum eru m÷rg stefnumarkandi ßkvŠ­i til framlei­slustřringar. ═ 7. kafla laganna, äUm stjˇrn b˙v÷ruframlei­slunnarôá er t.d. a­ finna ßkvŠ­i um a­ rÝkisvaldi­ tryggi me­ samningum fullt ver­ til bŠnda fyrir ßkve­i­ magn b˙vara en ver­ ver­i skert fyrir framlei­slu umfram umsami­ magn (sjß hÚr).

Me­ l÷gunum var landb˙na­arrß­herra or­inn Š­strß­andi hva­ var­ar ver­lag landb˙na­arframlei­slunnar og kj÷r bŠnda auk ■ess sem hann var kominn me­ formlegt vald til a­ stjˇrna framlei­slunni a­ ÷­ru leyti. äB˙v÷rul÷gin voru ■vÝ rammi utan um framlei­slustřringu Ý landb˙na­i ■ar sem rß­herra gat ˙tfŠrt l÷gin nßnar me­ regluger­um.ô (sjß hÚr bls. 79) ١ nokkur ˇkyrr­ stafa­i vegna laganna en b˙v÷rusamningar nŠstu ßra voru ger­ir ß grunni ■eirra.

Nokkrar deilur ur­u me­al framlei­anda me­ hva­a hŠtti fullvir­isrÚttur, sem var fullgreiddur framlei­slurÚttur, skyldi reikna­ur. Nokkrir bŠndur fˇru me­ mßli­ fyrir dˇmstˇla ß ■eirri forsendu a­ ßkvŠ­i b˙v÷rulaga um heimild landb˙na­arrß­herra til ■ess a­ ˙tfŠra l÷gin nßnar me­ regluger­um bryti gegn ßkvŠ­i 67. gr. stjˇrnarskrßrinnar um eignarrÚtt. BŠ­i hÚra­sdˇmur og HŠstirÚttur t÷ldu svo ekki vera. (sjß hÚr bls. 83)

┴­ur en lengra er haldi­ er vert a­ vekja athygli ß ■vÝ a­ Ý kj÷lfar umrŠddrar lagasetningar var sett ß fˇt framkvŠmdanefnd b˙v÷rusamninga sem haf­i ■ˇ enga sto­ Ý l÷gum fyrr en 13 ßrum eftir a­ h˙n var sett ß laggirnar. Hlutverk nefndarinnar var a­ annast eftirlit me­ framkvŠmd b˙v÷rusamninga ■ˇ ■a­ vŠri ekki skilgreint fyrr en me­ l÷gunum 1999 en me­ ■eim var Framlei­slurß­ landb˙na­arins jafnframt lagt ni­ur (sjß hÚr bls. 84-85).

Mikil ˇvissa var Ý efnahagsmßlum ß ═slandi Ý byrjun ßrs 1989, [...] hin venjubundna barßtta vi­ ver­bˇlguna [var] fyrirfer­amikil, ßsamt versnandi afkomu fyrirtŠkja og heimila me­ tilheyrandi vandamßlum. [...] Af einhverjum ßstŠ­um ßkvß­u forystumenn Ý laun■egahreyfingunni a­ beina spjˇtum sÝnum a­ bŠndum og hv÷ttu fÚlagsmenn sÝna til a­ sni­ganga mjˇlk og mjˇlkurv÷rur. (sjß hÚr bls. 85-86)

John F. Kennedy um bŠndur

┴ri­ 1988 haf­i SteingrÝmur J. Sigf˙sson seti­ inni ß ■ingi Ý fimm ßr en ■a­ ßr var hann skipa­ur landb˙na­arrß­herra af SteingrÝmi Hermannssyni sem ■ß var or­inn forsŠtisrß­herra (sjß hÚr). SteingrÝmur J. Sigf˙sson gegndi embŠtti landb˙na­arrß­herra Ý ■rj˙ ßr. Ůa­ var ■vÝ Ý stjˇrnartÝ­ hans sem Sj÷mannanefndin var skipu­ en Ý henni ßttu sŠti fulltr˙ar Landb˙na­arrß­uneytisins, StÚttarsambands bŠnda, AS═, BSRB, VS═ og Vinnumßlasambands samvinnufÚlaganna. Hlutverk nefndarinnar var a­ auka hagkvŠmni innlendrar framlei­slu og lŠkka kostna­ ß ÷llum stigum framlei­slunnar (sjß hÚr bls. 23).

Nefndin komst a­ ■eirri ni­urst÷­u a­ eina sřnilega lei­in til a­ tryggja st÷­u sau­fjßrrŠktar til framb˙­ar vŠri a­ äauka afk÷st einstakra bŠnda og hagrŠ­a ■annig a­ ver­ gŠti lŠkka­. Til ■ess a­ nß fljˇtt ßrangri Ý ■vÝ efni ■yrfti a­ gefa ■eim bŠndum sem besta a­st÷­u hafa, m÷guleika til a­ auka framlei­slu sÝna en til ■ess a­ svo mŠtti ver­a ■yrftu a­rir a­ draga ˙r framlei­slu sinni e­a hŠtta b˙skap.ô (RÝkisendursko­un: FramkvŠmd b˙v÷rulaga 1988-1993).

B˙v÷rusamningurinn sem ger­ur var Ý mars 1991 tˇk mi­ af ni­urst÷­um nefndarinnar. Hann marka­i tÝmamˇt ■ar sem me­ honum var gengi­ enn lengra Ý ßtt til kvˇtastřringar Ý landb˙na­inum auk ■ess sem ˙tflutningsbŠturnar sem voru l÷gfestar Ý embŠttistÝ­ Ingˇlfs Jˇnssonar voru felldar ni­ur (sjß hÚr).

═ upphafi forsŠtisrß­herratÝ­ar DavÝ­s Oddssonar, Ý lok aprÝl 1991, var Halldˇr Bl÷ndal skipa­ur landb˙na­arrß­herra (sjß hÚr). ┴ri­ eftir var mjˇlkurframlei­slan sett undir sama framlei­slustjˇrntŠki­ og sau­fjßrrŠktin a­ till÷gum Sj÷mannanefndarinnar. ┴ri­ 1993 voru svo n˙gildandi l÷g um framlei­slu, ver­lagningu og s÷lu ß b˙v÷ru fest (99/1993). L÷gin bygg­u ß ßlyktunum Sj÷mannanefndarinnar.

Thomas Jefferson um landb˙na­inn Ý brÚfi til George Washington

Framlei­slustřringin sem ■au kve­a ß um haf­i tilŠtlu­ ßhrif. BŠndum fŠkka­i me­ ■vÝ a­ ■eir sem h÷f­u ekki fjßrhagslegt bolmagn til a­ keppa vi­ stŠrri b˙in me­ kaupum ß framlei­slukvˇta e­a endurnřjun ß tŠkjab˙na­i neyddust til a­ hŠtta b˙skap.

┴ undanf÷rnum ßrum hefur k˙ab˙um fŠkka­ um 40 ß ßri. A­ s÷gn Jˇns Vi­ars Jˇnmundssonar, nautgriparŠktarrß­unautar BŠndasamtakanna, hefur viss hˇpur bŠnda hŠtt mjˇlkurframlei­slu vegna ■ess a­ b˙rekstrara­sta­a ■eirra hefur veri­ or­in lÚleg, fjˇsin g÷mul og ekki grundv÷llur fyrir endurnřjun. Ůetta sÚu gjarnan eldri bŠndur me­ litla framlei­slu, allt ni­ur Ý 10 ■˙sund lÝtra ß ßri.

Ůessi litlu b˙ eru n˙ smßm saman a­ hverfa. Jˇn Vi­ar segir a­ einnig sÚ or­i­ t÷luvert um a­ menn sÚu a­ selja frß sÚr grei­slumarki­ vegna ■ess a­ reksturinn gangi ekki upp. ═ ■eim hˇpi sÚ ungt fˇlk alveg eins ßberandi og hi­ eldra og b˙in af ÷llum stŠr­um. DŠmi eru um a­ b˙ me­ 170-180 ■˙sund lÝtra framlei­slurÚtt hafi hŠtt af ■eim s÷kum.á (mbl.is 29. jan˙ar 1997)

Ni­urskur­ur Ý landb˙na­i ˇgnar fŠ­u÷rygginu

Ůeir sem fj÷llu­u um aflei­ingar kvˇtakerfisins Ý landb˙na­i ß ■eim ßrum sem kvˇtastřringin var innleidd litu vissulega ß mßli­ misj÷fnum augum. Einhverjir vildu t.d. undirstrika ■a­ a­ landb˙na­arstefnan vŠri äÝ e­li sÝnu pˇlitÝskt mßlô:

Kvˇtakerfi og b˙v÷rusamningar eru einnig gagnrřnd og s÷g­ l÷glei­ing fßtŠktar og kotb˙skapar ■ar sem bŠndur geti hvorki lifa­ nÚ dßi­. SÝ­ast en ekki sÝst heyrast raddir sem segja a­ kvˇtakerfi­ me­ tilheyrandi rÝkisa­sto­ mismuni bŠndum, Ý■yngi skattborgurunum, sÚ brot ß stjˇrnarskrß og komi Ý veg fyrir a­ framfarir ver­i Ý landb˙na­inum.

Margt Ý ■essari gagnrřni er erfitt a­ hrekja, en ■a­ ■ř­ir ■ˇ ekki a­ h˙n ■urfi a­ vera rÚtt. Ůau sjˇnarmi­ sem gagnrřnendur landb˙na­arstefnunnar setja fram geta fyllilega ßtt rÚtt ß sÚr, rÚtt eins og sjˇnarmi­ ■eirra er marka stefnuna. Landb˙na­arstefnan er Ý e­li sÝnu pˇlitÝskt mßl sem tekur mi­ af rÝkjandi a­stŠ­um og tillit til mismunandi sjˇnarmi­a (Gu­mundur Stefßnsson. 1998. Landb˙na­arstefnan og b˙v÷rusamningurinn

Innflutt landb˙na­arstefna

١ ■a­ hafi fari­ mishßtt ß hverjum tÝma hva­an ■essi pˇlitÝk er upprunnin er ■a­ tŠpast launungamßl a­ h˙n er innflutt:

Stefna var­andi framlei­slu og marka­ssetningu landb˙na­arafur­a er sett fram Ý L÷gum um framlei­slu, ver­lagningu og s÷lu ß b˙v÷ru nr. 99/1993. ═ l÷gum ■essum eru sett fram opinber markmi­ Ý landb˙na­arstefnu ═slands og rammi fyrir landb˙na­inn og regluger­ir um hann. Me­ lagasetningunni eru sett fram atri­i sem eru sambŠrileg vi­ Sto­ I Ý sameiginlegri landb˙na­arstefnu Evrˇpusambandsins. (Landb˙na­ur og ■rˇun dreifbřlis. [2009])

Ůa­ var sama pˇlitÝska framlei­slustřringin og er vÝsa­ til hÚr a­ framan sem liggur til grundvallar l÷gunum um gar­- og grˇ­urh˙saafur­ir frß 2002, um mjˇlkurframlei­slu frß 2004 og um sau­fjßrrŠkt frß 2007. Ůessi l÷g voru innleidd Ý rß­herratÝ­ Gu­na ┴g˙stssonar.

Eins og lesendum er eflaust kunnugt hefur yfirlřst markmi­ landb˙na­arstefnunnar veri­ ■a­ a­ stu­la a­ aukinni hagrŠ­ingu og lŠkkun framlei­slukostna­ar ß landb˙na­arv÷rum. Ni­ursta­an hefur or­i­ s˙ a­ b˙um hefur fŠkka­ ß undanf÷rnum ßrum en framlei­slukostna­urinn hefur ekki lŠkka­. ═ sta­ ■ess a­ opinbera ■essa ˙tkomu Ý ver­laginu ß landb˙na­arafur­um hafa bŠndur skori­ ni­ur vi­ sig kj÷rin.

Samuel Johnson um mikilvŠgi landb˙na­ar

N˙gildandi b˙v÷rusamningar eru lÝka ˙r embŠttistÝ­ Gu­na ┴g˙stssonar e­a frß ßrinu 2006. Ůeir hafa veri­ framlengdir tvisvar. Fyrst Ý aprÝl 2009 ■egar SteingrÝmur J. Sigf˙sson var landb˙na­arrß­herra. ═ tilefni framlengingarinnar ■ß var ■essi tilkynning send ˙t frß Landb˙na­arrß­uneytinu:

Eins og kunnugt er var ßkve­i­ Ý fjßrl÷gum 2009 a­ sker­a samningsbundnar grei­slur samkvŠmt b˙v÷rusamningum vegna fyrirsÚ­ra erfi­leika Ý rÝkisfjßrmßlum Ý kj÷lfar bankahrunsins. [...]

Allir samningarnir ver­i framlengdir um tv÷ ßr, a­ mestu ß ˇbreyttum forsendum.

Ůessi samningsni­ursta­a felur Ý sÚr a­ bŠndur gera sÚr grein fyrir ■eirri alvarlegu st÷­u sem uppi er Ý rÝkisfjßrmßlum, en fyrir liggur a­ gŠta ver­ur mikils a­halds ß nŠstu ßrum. BŠndur fŠra umtalsver­a fˇrn Ý tv÷ til ■rj˙ ßr mi­a­ vi­ gildandi samninga en fß Ý sta­inn framlengingu um tv÷ ßr ■egar Štla mß a­ ßstand hafi batna­. Samkomulagi­ felur Ý sÚr auki­ rekstrar÷ryggi Ý landb˙na­i til lengri tÝma. Ůa­ er ekki sÝst mikilvŠgt n˙ me­ tilliti til fŠ­u÷ryggis ■jˇ­arinnar. (sjß hÚr)

Ůa­ sÝ­asta sem vi­ ■urfum ß a­ halda er a­ m÷guleiki okkar til a­ framlei­a matinn okkar innanlands ver­i tekinn frß okkur

Seinni framlengingin var ger­ fyrir ßri sÝ­an en ■ß gegndi SteingrÝmur J. Sigf˙sson st÷­u landb˙na­arrß­a Ý ■ri­ja skipti­ (sjß hÚr). Ůa­ sem vekur athygli Ý ■essum samningunum um starfsskilyr­i Ý mjˇlkurframlei­slu, sau­fjßrrŠktar og framlei­enda gar­yrkjuafur­a er einkum ■etta hÚr:

Samningur ■essi er ger­ur me­ fyrirvara um hugsanlegar breytingar ß ■jˇ­rÚttarlegum skuldbindingum ═slands sem kunna a­ lei­a af ni­urst÷­um samningavi­rŠ­na um a­ild ═slands a­ Evrˇpusambandinu (sjß t.d. hÚr).

═ tilefni umrŠ­na, sem sk÷pu­ust ß haust■inginu 2012 um frumvarp SteingrÝms J. Sigf˙ssonar um breytingu ß b˙na­arl÷gunum frß 1998, vÚk Sigur­ur Ingi Jˇhannsson, n˙verandi landb˙na­arrß­herra, a­ ■essu atri­i ■ar sem hann lag­i til svohljˇ­andi breytingartill÷gu vi­ frumvarp landb˙na­arrß­herrans:

Vi­ l÷gin bŠtist nřtt ßkvŠ­i til brß­abirg­a, svohljˇ­andi:

┴ ßrunum 2012ľ2017 er ˇheimilt a­ binda gildi samninga sem ger­ir eru ß grundvelli 30. gr. laga um framlei­slu, ver­lagningu og s÷lu ß b˙v÷rum, nr. 99/1993, og b˙na­arlaga, nr. 70/1998, fyrirvara um breytingar ß ■jˇ­rÚttarlegum skuldbindingum ═slands sem kunni a­ lei­a af ni­urst÷­um vi­rŠ­na um a­ild ═slands a­ Evrˇpusambandinu. Falli­ skal frß ■egar ger­um fyrirv÷rum ■essa efnis. (sjß hÚr)

═ upphafi sÝ­asta kj÷rtÝmabils var Jˇn Bjarnason skipa­ur landb˙na­arrß­herra. Hann gegndi embŠttinu Ý tv÷ ßr. Fyrra ßri­ e­a ■ingveturinn 2009 til 2010 lag­i hann fram frumvarp til laga um breytingu ß l÷gunum um framlei­slu, ver­lagningu og s÷lu b˙v÷ru frß ßrinu 1993. Frumvarpi­ gufa­i a­ einhverjum ßstŠ­um upp eftir a­ra umrŠ­u en ■a­ er vissulega forvitnilegt a­ setja sig inn Ý ■au vi­horf sem koma fram bŠ­i Ý ■ingsal vi­ a­ra umrŠ­u um framvarpi­ (sjß hÚr) og svo Ý ■vÝ sem kom frß umsagnara­ilum um frumvarpi­ (sjß hÚr).

Mike Rowe um samhengi framlei­slu og ■eirra sem vinna a­ henni

Ůar er margt sem bendir til ■ess a­ ■a­ sÚ einhvers konar samhengi milli ˇhagganlegrar tiltr˙ar ß ■ř­ingu ■ess a­ ganga inn Ý Evrˇpusambandi­ og lÚlegs skilnings e­a lÝtillar ■ekkingar ß starfsskilyr­um og kj÷rum bŠnda. Ůa­ mß benda ß a­ me­al ■ingmannanna eru ■a­ einkum ■ingmenn Samfylkingarinnar sem voru upp ß mˇti frumvarpi Jˇns Bjarnasonar og ver­ur ekki betur sÚ­ en vi­horf ■eirra sÚu mj÷g Ý stÝl ■eirra vi­horfa sem einhverjir hafa haldi­ fram a­ hafi or­i­ Al■ř­uflokknum a­ falli.

Fyrir ■ß sem ekki ■ekkja til mß rifja ■a­ upp a­ Al■ř­uflokknum gamla var gjarnan legi­ ß hßlsi fyrir äfjandsamlegô vi­horf gagnvart landb˙na­i og ÷­rum mßlaflokkum sem sumir vilja meina a­ sÚu einkamßl landsbygg­arinnar. Ůegar vi­horfalÝnur n˙tÝmans eru sko­a­ar vekur reyndar athygli a­ ■eir sem vilja skera ni­ur allan kostna­ skattgrei­enda vegna landb˙na­arframlei­slunnar eru gjarnan helstu mßlsvarar Evrˇpusambandsa­ildar.

Hvort ■a­ stafar af ˇnˇgri ■ekkingu e­a skorti ß skilningi, sem ■essir setja sig upp ß mˇti framlei­slustřringu sem er a­ fyrirmynd sambandsins sem ■eir telja sig vŠntanlega vera a­ vinna me­, ver­ur ekkert fullyrt. Ůa­ er ■ˇ ˙tlit fyrir a­ andstŠ­ingar stjˇrntŠkja til tekjutryggingar og/e­a -j÷fnunar me­al bŠnda hafi ekki nß­ a­ ßtta sig ß hugtakinu äfŠ­u÷ryggiô sem er lÝka innflutt eins og stjˇrntŠki­ sem Ý daglegu tali hefur veri­ kennt vi­ kvˇta.

FŠ­u÷ryggi John Salazar

Ůa­ er rÚtt a­ vi­urkenna ■a­ a­ ■a­ fˇr mun meiri tÝmi Ý ■essa fŠrslu en til stˇ­ Ý upphafi. ╔g vona a­ ßrangurinn sÚ sß a­ Úg hafi geta­ komi­ mÚr undan ■vÝ a­ fara beinlÝnis me­ rangt mßl um ■a­ sem vi­kemur s÷gunni sem liggur n˙verandi st÷­u Ý landb˙na­i til grundvallar. ═ nŠstu fŠrslu ver­ur stikla­ ß embŠttiss÷gu og stjˇrnsřslulegum ßkv÷r­unum Sjßvar˙tvegsrß­uneytisins. Ůessi og nŠsta fŠrsla eru hugsa­ar sem undanfari ■ess a­ menntun, ■ekking og reynsla sem liggur skipun n˙verandi og fyrrverandi landb˙na­ar- og sjßvar˙tvegsrß­herra ver­i bornar saman.

Heimildir um rßherra og rß­uneyti

Atvinnuvega- og nřsk÷punarrß­uneyti­: Rß­uneyti: S÷gulegt yfirlit

RÝkisstjˇrnir og rß­herrar frß 1904-1942
RÝkisstjˇrnartal frß stofnun lř­veldis

Rßherraskipan Ý sÝ­ara rß­uneyti Jˇh÷nnu Sigur­ardˇttir
Rß­herrar Ý n˙verandi rÝkisstjˇrn

Heimildir um l÷g sem var­a landb˙na­inn

A­sto­ til bŠnda ß ˇ■urrkasvŠ­unum (austan- og nor­anlands) (Fyrst lagt fram sem stjˇrnarfrumvarp. Flutningsma­ur Hermann Jˇnasson)

Breyting ß lausaskuldum bŠnda Ý f÷st lßn (Fyrst lagt fram sem stjˇrnarfrumvarp. Flutningsma­ur Ingˇlfur Jˇnsson)

Framlei­slurß­ landb˙na­arins (Fyrst lagt fram sem stjˇrnarfrumvarp. Flutningsma­ur SteingrÝmur Hermannsson)á

L÷g um framlei­slu, ver­lagningu og s÷lu ß b˙v÷rum (l÷g nr. 99/1993)
B˙na­arl÷g
(l÷g nr. 70/1998)

Breyting ß l÷gunum frß 2002 (samningur um framlei­slu og ver­myndun gar­- og grˇ­urh˙saafur­a)

Breyting ß l÷gunum frß 2004 (samningur um framlei­slu og grei­slumark mjˇlkur)

Breyting ß l÷gunum frß 2007 (samningur um framlei­slu og grei­slumark sau­fjßrafur­a)

Landb˙na­ur: L÷g og regluger­ir (yfirlit ß vef atvinnuvega- og nřsk÷punarrß­uneytisins)

A­rar heimildir sem var­a s÷gu og ■rˇun Ý landb˙na­inum

┌r s÷gu ˙tflutningsbˇta landb˙na­arins. TÝmanum 21. j˙nÝ 1991

Svar Halldˇrs Bl÷ndal, sem landb˙na­arrß­herra, um st÷rf og skřrslu sj÷mannanefndarinnar

RÝkisendursko­un: FramkvŠmd b˙v÷rulaga 1988-1993 (mars 1994)

FimmtÝu ßr frß ■vÝ Framlei­slurß­ landb˙na­arins tˇk til starfa: Stofnun ß tÝmamˇtum. mbl.is. 29. j˙nÝ 1997

Gu­mundur Stefßnsson. Landb˙na­arstefnan og b˙v÷rusamningar. 1998.

Framlenging b˙v÷rusamninga. amx.is. 18. aprÝl 2009
Framlengja b˙v÷rusamninga um 2 ßr. mbl.is. 28. september 2012.

Frumvarp til laga um breytingu ß l÷gum nr. 99/1993, um framlei­slu, ver­lagningu og s÷lu ß b˙v÷rum, me­ sÝ­ari breytingum (lagt fyrir Al■ingi ß 138. l÷ggjafar■ingi 2009-2010)
Vi­br÷g­ vi­ umsagnarbei­num um frumvarpi­ (27. ßg˙st 2010)

Jˇn Hartmann ElÝasson. ┴hrif hagsmunasamtaka bŠnda ß stefnumˇtun og stefnuframkvŠmd Ý landb˙na­i. Oktˇber 2011


FÚlags- og h˙snŠ­ismßlarß­uneyti­

Ůetta er sj÷tti hlutinn af tÝu ■ar sem ferilskrßr rß­herranna Ý n˙verandi rÝkisstjˇrn eru bornar saman vi­ ferilskrßr ■eirra sem gegndu s÷mu embŠttum Ý lok sÝ­asta kj÷rtÝmabils. Meginmarkmi­i­ er ■ˇ ekki samanbur­urinn Ý sjßlfu sÚr heldur a­ vekja lesendur til umhugsunar um ■a­ hversu farsŠl n˙verandi a­fer­ vi­ skipun Ý rß­herraembŠtti er Ýslensku samfÚlagi.

═ fyrsta hlutanum voru ferilskrßr Jˇh÷nnu Sigur­ardˇttur og Sigmundar DavÝ­s Gunnlaugssonar bornar saman, ■ß KatrÝnar J˙lÝusdˇttir og Bjarna Benediktssonar, nŠst Gu­bjarts Hannessonar og Kristjßns J˙lÝussonar, ■vÝ nŠst KatrÝnar Jakobsdˇttur og Illuga Gunnarssonar og sÝ­ast SteingrÝms J. Sigf˙ssonar og Ragnhei­ar ElÝnar ┴rnadˇttur

Mi­a­ vi­ ■ann samanbur­ sem ■egar hefur veri­ loki­ vi­ er svo a­ sjß a­ ■a­ sÚ pˇlitÝsk sta­a innan ■eirra flokka sem sitja Ý rÝkisstjˇrn sem rŠ­ur mestu var­andi ■a­ hver ver­ur rß­herra. Ůa­ ver­ur forvitnilegt a­ sjß hvort framhaldi­ sta­festir ■essa ßlyktun e­a lei­ir fram fylgni vi­ a­ra ■Štti ferilskrßa ■eirra sem hafa gegnt e­a gegna rß­herraembŠtti.

A­ ■essu sinni ver­a ferilskrßr Gu­bjarts Hannessonar og Eyglˇar Har­ardˇttur bornar saman en Gu­bjartur var velfer­arrß­herra Ý sÝ­ustu rÝkisstjˇrn Ý kj÷lfar ■ess a­ Heilbrig­isrß­uneytinuá og FÚlags- og tryggingamßlarß­uneytinu var steypt saman Ý eitt. Ůetta er hins vegar Ý fyrsta skipti sem h˙snŠ­ismßlunum er veittur sß gaumur a­ ■au eru tekin upp sem sÚrstakur mßlaflokkur af einhverju rß­uneytanna. Ůa­ ver­ur forvitnilegt a­ sjß hva­a ■ř­ingu ■etta hefur fyrir ■etta brřna mßlefni sem snertir svo marga.

Stefßn Jˇhann StefßnssonSaga fÚlagsmßlarß­uneytisins er lengri en mŠtti e.t.v. Štla Ý fyrstu. Fyrsti fÚlagsmßlarß­herrann var skipa­ur Ý ■ri­ja rß­uneyti Hermanns Jˇnssonar sem sat ß ßrunum 1939 til 1941.á Sß sem var skipa­ur Ý embŠtti­ var Stefßn Jˇh. Stefßnsson sem fˇr jafnframt me­ utanrÝkisrß­herraembŠtti­. Ůa­ sem vekur sÚrstaka athygli Ý ferilskrß Stefßns Jˇhanns er a­ hann: äKynnti sÚr fÚlagsmßlal÷ggj÷f ß Nor­url÷ndum 1928 me­ styrk ˙r sßttmßlasjˇ­i.ô (sjß hÚr) Alls fˇr Stefßn Jˇhann me­ me­ ■ennan mßlaflokk Ý fimm ßr; ■ar af tv÷ sem forsŠtisrß­herra en ■a­ var ß ßrunum 1947 til 1949.

Alexander StefßnssonNŠstu ßratugi e­a fram til ßrsins 1983 fˇru ■eir sem voru skipa­ir fÚlagsmßlarß­herrar ßvalltá me­ einn til ■rjß mßlaflokka og/e­a rß­herraembŠtti til vi­bˇtar. Fyrsti rß­herrann til a­ fara me­ fÚlagsmßlin eing÷ngu var Alexander Stefßnsson. Ůetta fyrirkomulag hÚlst Ý 25 ßr e­a ■ar til 1. jan˙ar 2008 a­ tryggingamßlunum var bŠtt vi­ embŠttisheiti ■ßverandi fÚlagsmßlarß­herra sem var Jˇhanna Sigur­ardˇttir.

Jˇhanna Sigur­ardˇttir fˇr me­ ■etta embŠtti Ý alls 10 ßr (fyrst ßri­ 1987 en sÝ­ast 2009) og er vŠntanlega ■ekktust ■eirra sem hafa fari­ me­ fÚlagsmßlarß­uneyti­. Ůegar h˙n tˇk vi­ embŠtti forsŠtisrß­herra, eftir stjˇrnarslit SjßlfstŠ­isflokks og Samfylkingar Ý ßrsbyrjun 2009, skipa­i h˙n fyrst ┴stu R. Jˇhannesdˇttur Ý embŠtti fÚlags- og tryggingamßlarß­herra. Eftir kosningarnar vori­ 2009 ˙thluta­i h˙n ┴rna Pßli ┴rnasyni embŠttinu en 2. september 2010 Gu­bjarti Hannessyni. ┴ sama tÝma tˇk hann lÝka vi­ helbrig­isrß­uneytinu. Rß­uneytin voru sÝ­an sameinu­ Ý eitt 1. jan˙ar 2011 og gefi­ nřtt heiti; velfer­arrß­uneyti­ (sjß hÚr).

Eggert G. Ůorsteinsson═ hugum margra eru tryggingamßlin vŠntanlega ˇrj˙fanlegur hluti fÚlagsmßlarß­uneytisins. Mßlaflokkurinn hefur alls nÝu sinnum komi­ fyrir Ý embŠttisheitum rß­herra Ý s÷gu rß­uneytanna sem nŠr aftur til ßrsins 1917. Oftast reyndar Ý tengslum vi­ heilbrig­isrß­herraembŠtti­ ═ fyrsta skipti ßri­ 1970 en ■ß var Eggert G. Ůorsteinsson skipa­ur fyrsti heilbrig­is- og tryggingamßlarß­herrann. ═ ljˇsi ■ess a­ h˙snŠ­ismßlin hafa n˙ veri­ tengd vi­ fÚlagsmßlarß­uneyti­ Štti eftirfarandi ˙r ferilskrß hans a­ vekja athygli: ä═ h˙snŠ­ismßlastjˇrn 1957Ś1965, forma­ur hennar frß 1960. [...] 1960 Ý endursko­unarnefnd um h˙snŠ­ismßl.ô (sjß hÚr)

═ lok ■essa s÷gulega yfirlits var­andi heiti rß­uneytisins og/e­a embŠttisins mß svo vekja athygli ß a­ fyrirmyndin a­ ■eirri tilh÷gun sem komst ß me­ ■vÝ a­ Gu­bjartur Hannesson tˇk vi­ embŠttum ┴rna Pßls ┴rnasonar og ┴lfhei­ar Ingadˇttur frß 1. jan˙ar 2011 hefur vŠntanlega veri­ sˇtt til rß­uneytis Gunnars Thoroddsen frß ßrinu 1980. Ůß var Svavar Gestson fÚlagsmßla- og heilbrig­is- og tryggingamßlarß­herra (sjß hÚr).

Ůa­ hefur ■egar veri­ fjalla­ um heilbrig­isrß­uneyti­ ■ar sem ßhersla var l÷g­ ß ■a­ um hve mikilvŠgan mßlaflokk samfÚlagseiningarinnar er a­ rŠ­a. FÚlags- og tryggingamßlin eru ekki sÝ­ur mikilsver­ur mßlaflokkur Ý ■eirri grunn■jˇnustu sem ■eim sem fara me­ skatttekjur rÝkisins er Štla­, af flestum, a­ setja ß forgangslista ■egar kemur a­ rß­st÷fun skatttekna rÝkisins. ┴n ■ess a­ gera lÝti­ ˙r ÷­rum mßlaflokkum ■ß er ekki ˇe­lilegt a­ halda ■vÝ fram a­ heilbrig­is-, trygginga- og fÚlagsmßlin e­a m.÷.o. heilbrig­is-, lÝfeyris- og fÚlags■jˇnustan eru ■eir ■Šttir sem duga best sem mŠlitŠki ß ■a­ hvort grundv÷llurinn sem n˙tÝmarÝki byggja ß halda e­a ekki; ■.e.a.s. ■a­ sem mŠtti kalla samfÚlagssßttmßlinn (sjß hÚr).

SamfÚlagssßttmßlinn er meginhugtak svonefndra sßttmßlakenninga um e­li og undirst÷­ur mannlegs samfÚlags, si­fer­is og rÚttmŠti rÝkisvalds. Hugmyndin er Ý grˇfum drßttum s˙ a­ ˇskrifa­ur sßttmßli rÝki um a­ einstaklingar gefi upp tilkall sitt til tiltekinna rÚttinda en feli rÝkisvaldi Ý hendur valdstjˇrn til ■ess a­ vi­halda reglu Ý samfÚlaginu og tryggja ÷ryggi ■egnanna.

Yfirleitt er ■vÝ ekki haldi­ fram a­ menn hafi bˇkstaflega komist a­ samkomulagi un undirst÷­ur samfÚlagsskipunarinnar ß einhverjum tilteknum tÝma heldur rÝki samkomulagi­ ß svipa­an hßtt og samkomulag rÝkir um merkingu or­a Ý tungumßlinu. (sjß hÚr)

SamkvŠmt ■vÝ ■egjandi samkomulagi sem hÚr er vÝsa­ til mß gera rß­ fyrir a­ skattgrei­endur grei­i skatta og ÷nnur launatengd gj÷ld, svo sem l÷gbundin i­gj÷ld til lÝfeyrissjˇ­a, Ý trausti ■ess a­ ■essar grei­slur tryggi ■eim ÷rugga og gˇ­a ■jˇnustu ß jafns vi­ a­ra sem byggja samfÚlagi­. Ůegar misbrestur ver­ur ß me­ ■eim hŠtti a­ bitnar ß sj˙klingum, bˇta■egum og ÷­rum sem ■urfa ß ■jˇnustu ■eirra stofnana sem hafa veri­ reistar um ■au mßlefni sem hÚr eru til umrŠ­u ■ß er varla ofmŠlt a­ grunnurinn a­ samfÚlagssßttmßlanum sÚ brostinn.

Morgan Freeman

Ůeir eru sennilega fßir ef nokkrir sem hafa misst af ■eim ni­urskur­i sem hefur or­i­ ß heilbrig­is■jˇnustunni ■ˇ gera megi rß­ fyrir a­ aflei­ingarnar hafi enn sem komi­ er bitna­ mis■ungt ß hverjum og einum eftir heilsufari ■eirra. Nokkur umrŠ­a hefur lÝka veri­ um fjßrhagsst÷­u einstakra lÝfeyrissjˇ­a en ■a­ hefur fari­ minna fyrir umrŠ­u um aflei­ingar ■eirra a­ger­a sem hefur veri­ gripi­ til af sjˇ­anna hßlfu. Ůa­ sama mß segja var­andi fÚlags■jˇnustuna.

═ stuttu mßli ■ß hefur fari­ afar lÝti­ fyrir umrŠ­u um st÷­u ■eirra sem ni­urskur­ur velfer­arkerfisins bitnar har­ast ß. Af einhverjum ßstŠ­um hefur sÝstŠkkandi hˇpur ■eirra sem situr frammi fyrir aflei­ingunum a­ sviknum samfÚlagssßttmßla ver­i­ sleginn til skammarinnar og settur afsÝ­is me­ ■÷gninni.

Abraham Lincoln

Margir ger­u sÚr a­ sjßlfs÷g­u vonir um a­ sß hˇpur sem Jˇhanna Sigur­ardˇttir haf­i lßti­ Ý ve­ri vaka a­ hugsjˇn hennar brynni fyrir ■au ßr sem h˙n sat yfir fÚlagsmßlarß­uneytinu hef­i loks fengi­ rÝkisstjˇrn sem myndi setja kj÷r ■essa hˇps til ÷ndvegis ■annig a­ heiti­ sem stjˇrn hennar setti sÚr a­ standa undir svo og tÝmi Jˇh÷nnu sem h˙n haf­i gefi­ fyrirheit um a­ myndi ÷llu breyta myndu standa undir sÚr. Ni­urst÷­ur sÝ­ustu al■ingiskosninga eru vŠntanlega ÷ruggasti mŠlikvar­inn um a­ hvorugt sanna­ist.

Ni­urskur­ur fÚlags■jˇnustunnar virkar ekki

Me­ nřrri stjˇrn Framsˇknarflokks og SjßlfstŠ­isflokks hefur heiti rß­herraembŠttinu, sem var nefnt eftir nafninu sem rÝkisstjˇrn Jˇh÷nnu og SteingrÝms J. Sigf˙ssonar gaf sjßlfri sÚr, veri­ breytt og heitir n˙ fÚlags- og h˙snŠ­ismßlarß­herra. Nřja heiti­ vÝsar ■annig lÝka til annars mßlflokks sem lofor­ sÝ­ustu rÝkisstjˇrnar stˇ­u til til a­ gera stˇrfelldar endurbŠtur ß sem ekki var­ af en ■a­ er Ý fyrsta skipti Ý s÷gu rß­uneytanna sem h˙snŠ­ismßlum landsmanna er skipa­ur sÚrstakur rß­herra.

Vissulega er ■a­ tÝmanna tßkn a­ h˙snŠ­ismßl landsmanna skuli koma fram Ý heiti rß­herra en ■a­ er ˇneitanlega spurning hvort tryggingarmßlin sÚu ßfram ÷ll undir einum og sama rß­herra e­a hvort hluti ■eirra hafi veri­ fŠr­ur aftur yfir til heilbrig­isrß­uneytisins.

FÚlags- og h˙snŠ­ismßlarß­herra

FÚlagsmßlarß­herrar

═ sÝ­ustu rÝkisstjˇrn var ┴rni Pßll ┴rnason fyrst skipa­urá fÚlags- og tryggingamßlarß­herra en Gu­bjartur Hannesson kom nřr inn sem rß­herra 2. september ßri­ 2010 og tˇk ■ß vi­ ■essuá embŠtti. Ůessir mßlaflokkar voru svo sameina­ir heilbrig­ismßlunum 1. jan˙ar 2011.

Eins og ß­ur hefur komi­ fram er Gu­bjartur fŠddur 1950 (sjß hÚr) og var ■vÝ sextugur ■egar hann tˇk fyrst vi­ rß­herraembŠtti me­ sÝ­ustu rÝkisstjˇrn eftir fj÷gurra ßra setu ß ■ingi. Eyglˇ Har­ardˇttir er fŠdd 1972 og er 41 ßrs ■egar h˙n tekur Ý fyrsta skipti vi­ embŠtti rß­herra me­ rÝkisstjˇrn Framsˇknarflokks og SjßlfstŠ­isflokks.á

Eyglˇ kom fyrst inn ß ■ing ßri­ 2006 sem vara■ingma­ur og kom aftur inn ß ■ing sem slÝkur ßri­ 2008. H˙n hefur ■vÝ r˙mlega fimm ßra reynslu sem ■ingma­ur n˙ ■egar h˙n tekur sŠti fÚlags- og h˙snŠ­isrß­herra.

Menntun og starfsreynsla:
Gu­bjartur hefur afla­ sÚr nokku­ fj÷lbreyttrar menntunar ß svi­i kennslufrŠ­a og skˇlamßla. Hann var 21s ßr ■egar hann ˙tskrifa­ist me­ grunnskˇlakennararÚttindi frß Kennarahßskˇla ═slands.á Sj÷ ßrum sÝ­ar lauk hann tˇmstundakennaraprˇf frß Seminariet for FritidspŠdagoger Ý Vanl°se Ý Danm÷rku. 41s ßrs settist Gu­bjartur aftur ß skˇlabekk og ■ß Ý framhaldsnßm Ý skˇlastjˇrnun vi­ Kennarahßskˇla ═slands. Hann var skrß­ur Ý ■etta nßm nŠstu ■rj˙ ßrin. SÝ­ast lauk hann svo meistaraprˇfi frß kennaraskˇla Lund˙nahßskˇla (Institute of Education, University of London) ßri­ 2005, ■ß 55 ßra.

═ framhaldi af kennaraprˇfinu frß Kennaraskˇlanum kenndi Gu­bjartur vi­ Grunnskˇla Akraness Ý ■rj˙ ßr en var­ ■ß erindreki Bandalags Ýslenskra skßta nŠstu tv÷ ßrin. Eftir a­ hann lauk tˇmstundakennaraprˇfinu var hann kennari Ý Kaupmannah÷fn Ý eitt ßr en sneri ■ß aftur heim til kennslu vi­ Grunnskˇla Akraness. Eftir samtals fimm ßra kennslu vi­ skˇlann var­ hann skˇlastjˇri hans, ■ß 31 ßrs a­ aldri. Skˇlastjˇrast÷­unni gegndi hann Ý 26 ßr e­a ■ar til hann var kj÷rinn inn ß ■ing ßri­ 2007. Gu­bjartur var 57 ßra ■egar hann var kosinn inn ß ■ing fyrir Samfylkinguna.

Eyglˇ var­ st˙dent frß Fj÷lbrautarskˇlanum Ý Brei­holti tvÝtug. ┴tta ßrum sÝ­ar lauk h˙n Fil.kand.-prˇfi Ý listas÷gu frß Stokkhˇlmshßskˇla. ┴ri­ 2007 var Eyglˇ skrß­ Ý nßm Ý vi­skiptafrŠ­i vi­ Hßskˇla ═slands.

┴ri eftir a­ Eyglˇ ˙tskrifa­ist ˙r listas÷gunni var h˙n rß­inn framkvŠmdastjˇri Ůorsks ß ■urru landi ehf. og er skrß­ sem slÝkur nŠstu ßtta ßrin. H˙n hefur ■ˇ unni­ řmis st÷rfá samhli­a. ┴rin 2003 til 2004 var h˙n skrifstofustjˇri HlÝ­ardals ehf. NŠstu tv÷ ßr var h˙n vi­skiptastjˇri Tok hjß Ax hugb˙na­arh˙si hf.á ■ß framkvŠmdastjˇri NÝnukots ehf. Ý tv÷ ßr og sÝ­ast verkefnastjˇri hjß Atvinnu■rˇunarfÚlagi Su­urlands ßri­ 2008.

Eyglˇ vará 34 ßra ■egar h˙n settist fyrst inn ß ■ing sem vara■ingma­ur Framsˇknarflokksins Ý Su­urkj÷rdŠmi Ý u.■.b. tvo mßnu­i. Ůegar Gu­ni ┴g˙stsson sag­i af sÚr ■ingmennsku 17. nˇvember 2008 tˇk Eyglˇ sŠti hans en h˙n var 37 ßra ■egar h˙n var kosin inn ß ■ing Ý fyrsta skipti.

Stjˇrnmßlatengd st÷rf og nefndarsetur:
Gu­bjartur sat Ý bŠjarstjˇrn og bŠjarrß­i Akraness Ý 12 ßr. ┴ ■eim tÝma var hann tvisvar sinnum forma­ur bŠjarß­s, e­a alls Ý fimm ßr, og ■risvar sinnum forseti bŠjarstjˇrnar, e­a alls Ý ■rj˙ ßr. ┴ sama tÝma sat Gu­bjartur lÝka Ý fj÷lda stjˇrna og nefnda ß svi­i stjˇrnsřslu og ßkvar­anat÷ku sem var­a řmist nŠrumhverfi­ e­a samfÚlagi­ allt.

Ůessi ■ßttur Ý ferilskrß Gu­bjarts nŠr frß ■vÝ a­ hann var­ skˇlastjˇri Grunnskˇla Akraness til ■ess a­ hann var kosinn inn ß ■ing. ┴berandi ■ßttur Ý ■essum hluta ferilskrßar hans eru skˇla- og fÚlagsmßl ungmenna. Allan tÝmann sem Gu­bjartur er skˇlastjˇri Grunnskˇlans ß hann sŠti Ý einni til tˇlf stjˇrnum e­a rß­um. Flest sŠti af ■essu tagi ßtti hann ß ■eim tÝma sem hann var Ý bŠjarstjˇrnarmßlunum ß Akranesi auk ■ess a­ střra grunnskˇlanum ■ar.

┴ ■essum tÝma ßtti Gu­bjartur 9 nefndar- og stjˇrnarsŠti a­ me­altali ß ßri; ■.e. ß ßrunum 1986 til 1998. Stjˇrnirnar og nefndirnar ■ar sem Gu­bjartur ßtti sŠti ur­u flestar ßrin 1994 og 1998 e­a 12 talsins. ┴ri­ 1994 ßtti hann sŠti Ý eftirt÷ldum stjˇrnum og nefndum:

═ bŠjarstjˇrn Akraness 1986-1998.
(Forseti bŠjarstjˇrnar ■risvar sinnum. M.a. 1994-1995.)
═ bŠjarrß­i 1986-1998.
═ řmsum framkvŠmdanefndum um byggingu Grundaskˇla og leikskˇlans Gar­asels 1981-2001.
Fulltr˙i skˇlastjˇra Ý skˇlanefnd AkranesbŠjar 1981-2007.
Fulltr˙i ß a­alfundi Samtaka sveitarfÚlaga ß Vesturlandi 1986-1994.
═ stjˇrn Sambands Ýslenskra sveitarfÚlaga 1986-1998.
═ stjˇrn Rafveitu Akraness tvisvar sinnum. ═ seinna skipti­ 1994-1995.
═ stjˇrn Hitaveitu Akraness og Borgarfjar­ar 1994-1998.
═ samstarfsnefnd um svŠ­isskipulag sunnan Skar­shei­ar 1990-1996.
═ starfshˇpi um vinnu vi­ mˇtun markmi­a og stefnu Ý mßlefnum leikskˇla ß Akranesi 1992-1994,
Ý samstarfsnefnd um mˇtun tillagna um uppbyggingu og rekstur Ý■rˇttamannvirkja ß Akranesi 1993-1994.
═ stjˇrn ˙tger­arfÚlagsins KrossavÝkur hf. 1994-1996.

┴ri­ 1998 ßtti Gu­bjartur aftur 12 stjˇrnar- og nefndarsŠti. Sex ■eirra voru ■au s÷mu og ßri­ 1994. Hinn helmingurinn var nřr. Ůar ß me­al var hann forma­ur Akraneslistans, sem var forveri Samfylkingarinnar ß Akranesi skv. ■vÝ sem segir hÚr. Hann gegndi ■essu embŠtti frß ßrinu 1998 til 2000. Ůegar Gu­bjartur komst ekki a­ Ý bŠjarstjˇrnarkosningunum ß Akranesi fŠkkar nefndar- og stjˇrnarsetum hans verulega. Eina sta­an sem hann heldur ß svi­i stjˇrnmßla fram til ■ess a­ hann er kosinn inn ß ■ing er s˙ a­ hann er fulltr˙i skˇlastjˇrnenda Ý skˇlanefnd AkranesbŠjar.

Ůa­ er ■ˇ rÚtt a­ benda ß a­ skv. ■vÝ sem kemur fram hÚr sat hann Ý mi­stjˇrn og framkvŠmdastjˇrn Al■ř­ubandalagsins og gegndi ■ar formennsku. Ůa­ kemur ekki fram hvenŠr ■etta var e­a hversu lengi. ŮvÝ mß svo bŠta vi­ a­ eftir a­ bŠjarstjˇrnarferli Gu­bjarts lauk var hann Ý bankarß­i Landsbanka ═slands Ý fimm ßr e­a frßá ßrinu 1998 til 2003 og bankarß­i Heritable-bankans Ý London (eign Landsbankans sÝ­an 2000) Ý eitt ßr e­a frß 2002 til 2003.

Eyglˇ hˇf ■ennan hluta ferils sÝns ßri­ 2001 og hefur alls ßtt sŠti Ý 15 stjˇrnum og rß­um. Flest ß ßrunum 2003 til 2009 e­a sj÷ til tÝu ß ßri. ┴ri­ 2004 var metßr hjß henni en ■ß ßtti h˙n sŠti Ý tÝu stjˇrnum og rß­um sem eru eftirtalin:á

═ stjˇrn Ůorsks ß ■urru landi ehf. 2001-2009.
═ skˇlamßlarß­i Vestmannaeyja 2003-2004.
Varama­ur Ý fÚlagsmßlarß­i Vestmannaeyja 2003-2005.
Ritari Ý stjˇrn kj÷rdŠmissambands framsˇknarfÚlaganna Ý Su­urkj÷rdŠmi 2003-2007.
═ stjˇrn Nřsk÷punarstofu Vestmannaeyja 2003-2006.
═ stjˇrn Nßtt˙rustofu Su­urlands 2003-2006.
═ stjˇrn IceCods ß ═slandi ehf. 2003-2013.
═ mi­stjˇrn Framsˇknarflokksins sÝ­an 2003.
═ stjˇrn Visku, frŠ­slu- og sÝmenntunarmi­st÷­var, 2004-2006 og 2008-2009.
Gjaldkeri FramsˇknarfÚlags Vestmannaeyja 2004-2010.

┴ri­ 2003 byrjar Eyglˇ a­ feta sig upp pˇlitÝska metor­astigann. Auk sŠtis Ý skˇlamßlarß­i og varamannssŠtis Ý fÚlagsmßlarß­i Vestmannaeyja ver­ur h˙n ritari Ý stjˇrn kj÷rdŠmissambands framsˇknarfÚlaganna Ý Su­urkj÷rdŠmi og gjaldkeri Ý FramsˇknarfÚlagi Vestmannaeyja ■etta ßr. H˙n hefur lÝka veri­ Ý mi­stjˇrn Framsˇknarflokksins frß ßrinu 2003.

H˙n var ritari Ý stjˇrn Landssambands framsˇknarkvenna ß ßrunum 2007-2009 og Ý beinu framhaldi ritari Framsˇknarflokksins sem er n˙verandi sta­a hennar innan flokksins ßsamt ■vÝ a­ eiga sŠti Ý mi­stjˇrn hans. Ůess mß svo geta hÚr a­ h˙n hefur veri­ forma­ur ver­tryggingarnefndar frß ßrinu 2010 en nefndin hefur ■a­ hlutverk a­ kanna forsendur ver­tryggingar ß ═slandi.

Ůingst÷rf og nefndarsetur ß vegum ■ess:
Gu­bjartur kom nřr inn ß ■ing vori­ 2007, ■ß 57 ßra gamall. Hann situr inni ß ■ingi fyrir Samfylkinguna sem ■ingma­ur Nor­vesturlands. Hann hefur seti­ ß ■ingi Ý 6 ßr. ┴ ■essu tÝmabili hefur hann ßtt sŠti Ý fjˇrum ■ingnefndum. Ů.ß m. sat hann Ý fÚlags- og tryggingamßlanefnd ß ßrunum 2007 til 2010. ┴ri­ 2009-2010 var hann forma­ur hennar.

Eyglˇ kom fyrst inn ß ■ing sem vara■ingma­ur Su­urkj÷rdŠmis Ý upphafi ßrs 2006. H˙n var ■ß 34 ßra. Undir lok ßrsins 2008 tˇk h˙n sŠti Gu­na ┴g˙stssonar Ý tilefni ■ess a­ hann sag­i af sÚr bŠ­i ■ingmennsku og formennsku Ý flokknum. H˙n hlaut svo kosningu sem ■ingma­ur vori­ 2009, ■ß 37 ßra. ═ sÝ­ustu kosningum ßtti h˙n sŠti ß frambo­slista Framsˇknarflokksins Ý Su­vesturkj÷rdŠmi. Eyglˇ hefur seti­ ß ■ingi Ý 5 ßr.

Ůennan tÝma hefur ßtt sŠti Ý u.■.b. nÝu nefndum e­a ■remur ß hverjum ■ingßri. Ů.ß m. ßtti h˙n sŠti Ý heilbrig­isnefnd fyrst eftir a­ h˙n kom inn ß ■ing sem vara■ingma­ur Gu­na og velfer­arnefnd ■ingßri­ 2011-2012.

Rß­herraembŠtti:
Gu­bjartur var skipa­ur fÚlags- og trygginga- og heilbrig­isrß­herra 2. september 2010. Rß­uneytin voru svo sameinu­ 1. jan˙ar 2011 og vi­ ■a­ tilefni var­ embŠttisheiti­ velfer­arrß­herra. Gu­bjartur gegndi ■essu embŠtti til loka sÝ­asta kj÷rtÝmabils. Hann haf­i seti­ Ý ■rj˙ ßr ß ■ingi ■egar hann var skipa­ur til embŠttisins. Gu­bjartur var 60 ßra ■egar hann tˇk vi­ Heilbrig­isrß­uneytinu (sjß nßnar hÚr).

Eyglˇ er nřr fÚlags- og h˙snŠ­ismßlarß­herra en ■etta er Ý fyrsta skipti sem h˙snŠ­ismßlunum er gefin sß gaumur a­ ■au koma sÚrstaklega fyrir Ý embŠttisheiti rß­herra. TÝminn ß eftir a­ lei­a ■a­ Ý ljˇs hva­a ■ř­ingu ■etta hefur fyrir mßlefni­. Eyglˇ haf­i seti­ Ý fimm ßr ■egar h˙n var skipu­ rß­herra Ý nřrri rÝkisstjˇrn Framsˇknar- og SjßlfstŠ­isflokks. H˙n var 41s ßrs ■egar h˙n tˇk vi­ embŠtti fÚlags- og h˙snŠ­ismßlarß­herra (sjß nßnar hÚr)

Samantekt
Gu­bjartur og Eyglˇ eiga ekkert sameiginlegt ■egar menntun ■eirra er sko­u­. Hann fer Ý Kennaraskˇlann og lřkur ■a­an prˇfi ■egar hann er 21s ßrs. H˙n ˙tskrifast sem st˙dent frß Fj÷lbrautarskˇlanum Ý Brei­holti tvÝtug.

SamkvŠmt ferilskrß Gu­bjarts hefur hann veri­ a­ bŠta vi­ sig nßmi ß svi­i kennslu og skˇlastjˇrnunar fram til ßrsins 2005 ■egar hann tekur meistaraprˇf frß kennaradeild Lund˙nahßskˇla. SamkvŠmt ferilskrß Eyglˇar er h˙n me­ kandÝdatsprˇf Ý listas÷gu en hefur sÝ­an bŠtt vi­ sig einhverju nßmi Ý vi­skiptafrŠ­i vi­ Hßskˇlann.

Gu­bjartur og Eyglˇ eiga lÝka fßtt sameiginlegt ■egar kemur a­ starfsreynslu utan ■ings. Gu­bjartur vann vi­ virkjana- og verksmi­just÷rf samhli­a nßmi. Ekki er geti­ um slÝkt Ý ferilskrß Eyglˇar. Eftir a­ h˙n lřkur prˇfinu Ý listas÷gunni starfar h˙n Ý ßtta ßr sem framkvŠmdastjˇri sei­aeldisst÷­varinnar Ůorsks ß ■urru landi ehf.

Samhli­a ■essu starfi hefur h˙n sinnt řmsum st÷rfum sem Ý fljˇtu brag­i er ekki a­ sjß a­ tengist menntun hennar nÚ a­ ■au byggi undir ■ekkingu Ý ■eim mßlaflokkum sem henni hefur veri­ tr˙a­ fyrir af form÷nnum n˙verandi rÝkisstjˇrnarflokka. Eins og ß­ur hefur komi­ fram var Gu­bjartur kennari Ý sex ßr ß­ur en hann var­ skˇlastjˇri vi­ Grunnskˇla Akraness. ŮvÝ embŠtti gegndi hann Ý 16 ßr.

Eins og fram kom hÚr a­ framan hefur Gu­bjartur 12 ßra reynslu af bŠjarstjˇrnarmßlum. SamkvŠmt ferilskrß hans hefur hann seti­ Ý fj÷lm÷rgum nefndum og rß­um ß svi­i stjˇrnsřslu og ßkvar­anat÷ku sem var­a řmist nŠrumhverfi­ e­a samfÚlagi­ allt. ┴berandi ■ßttur Ý ■essum hluta ferilskrßr Gu­bjarts eru skˇla- og tˇmstundamßl ungmenna.

SamkvŠmt ferilskrß Eyglˇar hefur h˙n ßtt sŠti Ý rß­um ß vegum bŠjarrß­s Vestmannaeyja frß 31s ßrs aldri e­a frß sama tÝma og h˙n kemst til ßhrifa innan Framsˇknarflokksins. Uppgangur hennar innan flokksins hefur veri­ hra­ur og mßlaflokkarnir sem henni hefur veri­ treyst fyrir eru afar fj÷lbreyttir. Ekkert ■essara starfa tengist hins vegar n˙verandi st÷­u hennar ef frß er talin varamannsta­a hennar Ý fÚlagsmßlarß­i Vestmannaeyja Ý tv÷ ßr.

Gu­bjartur hefur seti­ inni ß ■ingi frß ßrinu 2007 e­a frß 47 ßra aldri. Eyglˇ kom fyrst inn ß ■ing sem vara■ingma­ur ■remur ßrum eftir a­ h˙n byrja­i a­ hasla sÚr v÷ll innan Framsˇknarflokksins. Frß ßrinu 2008 hefur h˙n ßtt ■ar fast sŠti e­a frß 36 ßra aldri.

SÝ­an bŠ­i komu inn ß ■ing hafa ■au ßtt sŠti Ý nokkrum nefndum. Ůar mß telja a­ Gu­bjartur Hannesson var forma­ur Ý fÚlags- og tryggingamßlanefndar Ý tv÷ ßr e­a frß ßrinu 2007 til 2009 en Eyglˇ hefur veri­ forma­ur nefndar sem var skipu­ ßri­ 2010 af sÝ­ustu rÝkisstjˇrn til a­ kanna forsendur ver­tryggingar ß ═slandi. Ůa­ gefur ■ˇ vŠntanlega auga lei­ a­ hvorugt getur ■ˇ talist sÚrfrŠ­ingar Ý ■eim brřnu og umfangsmiklu mßlefnum sem snerta velfer­armßl eins og fÚlags■jˇnustuna og h˙snŠ­ismßl ■jˇ­arinnar.á

═ fljˇtu brag­i er ekki a­ sjß a­ ferilskrß Gu­bjarts og Eyglˇar eigi anna­ sammerkt en a­ ■ar er fßtt a­ finna sem bendir til a­ ■au b˙i yfir nau­synlegri ■ekkingu e­a reynslu sem ˙tskřrir ■a­ hvers vegna ■au ■ykja lÝkleg til a­ rß­a best fram ˙r ■eim mßlaflokkum sem heyra undir ■a­ rß­uneyti sem Gu­bjarti var fali­ a­ střra Ý sÝ­ustu rÝkisstjˇrn og Eyglˇ Ý ■eirri n˙verandi.á

Ůa­ mß vera a­ einhverjum ■yki ■etta ■ungur dˇmur en ■egar ■a­ er haft Ý huga a­ hÚr er um a­ rŠ­a jafn afgerandi mßlaflokka eins og ■ß hvort og hvernig fÚlags■jˇnustan virkar og ■a­ hvernig ver­ur fari­ me­ ■ann forsendubrest sem h˙snŠ­iskaupendur ur­u fyrir vi­ bankahruni­ hausti­ 2008 ■ß getur ■a­ varla talist anna­ en e­lileg krafa a­ sß sem fer me­ ■essa mßlaflokka hafi ekki a­eins kjark til a­ vinna a­ ■eim almannahagsmunum sem kjˇsendur Štla rß­herrum a­ standa v÷r­ um og knřja ßfram.

James Madison

Ůekking og reynsla skipta ekki a­eins mßli til a­ byggja undir kjarkinn og sta­festuna sem ■arf til a­ verja heimili landsmanna og mannsŠmandi kj÷r ■eirra verst settu. H˙n er grundvallaratri­i til a­ setja fram hugmyndir a­ fŠrum lei­um sem virka til a­ gera slÝka v÷rn m÷gulega. Ůegar h˙n er ekki fyrir hendi er hŠtt vi­ a­ a­rir og sÚrtŠkari hagsmunir rß­i fer­inni.

Helstu heimildir

RÝkisstjˇrnir og rß­herrar frß 1904-1942
RÝkisstjˇrnartal frß stofnun lř­veldis

Rßherraskipan Ý sÝ­ara rß­uneyti Jˇh÷nnu Sigur­ardˇttir
Rß­herrar Ý n˙verandi rÝkisstjˇrn

Ůjˇ­arp˙ls Callups frß 6. oktˇber 2009: ┴nŠgja me­ st÷rf rß­herra (fyrsta k÷nnun)
Ůjˇ­arp˙ls Gallups 10. jan˙ar 2013: ┴nŠgja me­ st÷rf rß­herra

Skřrsla nefndar um endursko­un laga um Stjˇrnarrß­ ═slands - Samhent stjˇrnsřsla (13.12.2010)
Nř l÷g um Stjˇrnarrß­ ═slands (19.09.2011)

Skipting mßlefna ß milli rß­uneyta (rß­uneyti Sigmundar DavÝ­s)

KrŠkjur Ý řmis l÷g sem heyra undir fÚlags-, trygginga- og h˙snŠ­ismßl:

L÷g um skyldu skyldutryggingu lÝfeyrisrÚttinda og starfssemi lÝfeyrissjˇ­a (frß desember 1997)
L÷g um mßlefni aldra­ra
(frß desember 1999)
L÷g um almannatryggingar (frß maÝ 2007)
Breytingar ß l÷gum sem var­a samspil ÷rorkugrei­slna almannatrygginga og lÝfeyrissjˇ­a (frß september 2011)
Breytingar ß l÷gum um almannatryggingar og l÷gum um mßlefni aldra­ra (frß j˙lÝ 2013)á

L÷g um mßlefni fatla­ra (frß j˙nÝ 1992)
L÷g um grei­slur til foreldra langveikra e­a alvarlega fatla­ra barna (frß aprÝl 2006)
Breytingar ß l÷gum um mßlefni fatla­ra (desember 2010)

L÷g um fÚlags■jˇnustu sveitarfÚlaga (frß mars 1991)
L÷g um fÚlagslega a­sto­ (frß maÝ 2007)
Breytingar ß m.a. l÷gum um fÚlagslega a­sto­ (frß september 2011)

L÷g um h˙snŠ­ismßl (frß j˙nÝ 1998)
ä┴rna Pßls l÷ginô (frß desember 2010)
L÷g um umbo­smann skuldara (frß desember 2010)


Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband