Rįšherrasamanburšur: Nefndareynsla II

Žetta verkefni er fariš aš teygja sig vel į annaš įr. Frį upphafi hefur žaš einkum snśist um aš reyna aš draga žaš fram hvaš žaš er sem ręšur žvķ hver sest ķ rįšherrastól hverju sinni. Žaš eru sjįlfsagt margir sem treysta sér til aš svara žvķ meš jafnvel hita og sleggjudómum og vķsa til “almennrar vitneskju“ mįli sķnu til rökstušnings. Stundum liggur sannleikskorn ķ žvķ sem er almannarómur en hann dugar skammt ķ rökręšum.

Žegar bankarnir hrundu haustiš 2008 opinberašist žaš fyrir mörgum aš eitthvaš mikiš vęri aš innan bankanna og einkarekinna endurskošunarfyrirtękja žeirra. Žaš žótti lķka blasa viš aš opinberar eftirlitsstofnanir höfšu ekki sinnt hlutverkum sķnum viš aš sinna hagsmunum heildarinnar ķ staš fjįrmįlastofnana eingöngu. Žaš sem verra var er aš stjórnmįlamennirnir gįtu ekki veriš saklausir heldur!

Alltof margir, sem tóku žįtt ķ kröfugeršinni um uppstokkun,virtust loka augunum algjörlega fyrir žvķ aš Samfylkingin var ķ žeirri stjórn sem tók žįtt ķ žvķ aš kjafta žį stašreynd ķ hel aš hruniš įtti sér ašdraganda. Žó nokkrir tóku svo žįtt ķ žvķ aš styrkja hana aftur til valda voriš 2009. Margir kjósenda virtust sęttast į aš nż stjórn annars hrunflokkanna ķ bandalagi viš VG vęri svariš viš žeirri uppstokkun sem byltingaraddirnar sem vöknušu ķ kjölfar hrunsins, höfšu kallaš eftir.

Hins vegar kom žaš berlega ķ ljós ķ sķšustu alžingiskosningum aš mjög margir kjósendur voru alls ekki sįttir viš žaš hvernig sś stjórn spilaši śr spilum sķnum. Fylgjendur sķšustu rķkisstjórnar hafa margir neitaš aš horfast ķ augu viš žaš aš verk svokallašrar „velferšarstjórnar“ var langt frį žvķ aš vera ķ takt viš uppstokkun eša framfarir ķ stjórnarhįttum og/eša aukiš lżšręši įsamt žvķ sem fulltrśar hennar sviku öll kosningaloforš um aukinn jöfnuš. Žessir fóru mikinn ķ ašdraganda sķšustu kosninga og fara enn ķ gagnrżni į stefnu og efndir nśverandi stjórnmįlaflokka.

Doris Lessing

Aš nokkru leyti voru žaš žessar įstęšur sem uršu til žess aš fariš var af staš meš žetta bloggverkefni. Sś sem heldur śti žessu bloggi sér sem sagt ekki allan muninn į žeim flokkum sem voru stundum settir saman undir einn hatt į sķšasta kjörtķmabili og kallašir: fjórflokkurinn. Spurningar vöknušu sem leiddu m.a. til žess įsetnings aš finna žaš śt hvort žaš sé einhver raunverulegur munur į; annars vegar bakgrunni rįšherra žessarar og sķšustu rķkisstjórnar og svo žeim forsendum, sem bakgrunnur žeirra gefur tilefni til aš įlykta, aš liggi aš baki skipun žeirra til embęttis.

Eins og žeir sem hafa lesiš fyrri fęrslur eru vęntanlega bśnir aš įtta sig į žį žykir žaš oršiš ljóst aš munurinn er lķtill sem enginn. Reyndar er mešalaldur (sjį hér) žeirra sem sitja į rįšherrastóli nś og svo žingreynslualdur (sjį hér) nokkru lęgri en žeirra sem sįtu į rįšherrastóli į sķšasta kjörtķmabili. Aš öšru leyti er ekki annaš aš sjį en formenn žeirra stjórnmįlaflokka sem taka žįtt ķ rķkistjórn nś og žeirrar į undan hafi fariš eftir afar įžekkri formślu viš skipun rįšherranna.

Formślan sem um ręšir varš ekki til voriš 2009 heldur viršist hśn hafa veriš ķ mótun frį tķma heimastjórnarinnar. Hśn byggir į hefš sem tekur harla lķtiš miš af faglegum žįttum. Mišaš viš žaš sem hefur veriš dregiš fram hér er ekki annaš aš sjį en hśn byggi helst į einhverju, sem e.t.v. mętti kalla, flokkspólitķsku metorša- og valdakapphlaupi.

Ķ žvķ ljósi er žaš alls ekkert skrżtiš aš efnahagur landsins hafi rataš ķ hrun sem leiddi til kreppu. Langdreginnar efnahagskreppu sem hefur haft žęr afleišingar aš bęši stjórnmįlin og samfélagiš, sem stjórnmįlaflokkarnir hafa gefiš sig śt fyrir aš žjóna, eru stödd ķ slķkri ślfakreppu aš viš upplifun hana öll įn žess rata śt śr henni.

Hér er meiningin aš halda įfram žašan sem frį var horfiš ķ sķšustu fęrslu. Įherslan ķ žessum mišjuhluta, žar sem fjallaš er um žingnefndir Alžingis, er aš draga fram nokkra žeirra athyglisveršustu žįtta sem uršu śt undan ķ žeirri sķšustu. Auk žessa veršur litiš aftur ķ tķmann og byggt frekar undir žaš, sem var haldiš fram ķ sķšustu fęrslu, ž.e. aš ķ augum stjórnmįlamanna į framabraut žį žykir utanrķkismįla- og fjįrlaganefndin mikilvęgari en ašrar nefndir til aš komast įfram innan žess valdastrśktśrs į Alžingi sem flokkspólitķkin hefur mótaš og višhaldiš hingaš til.

Athyglisveršast

Sķšasta fęrsla snerist ašallega um aš draga fram stašreyndir mišaš viš ferilskrįr žeirra sem gegna rįšherraembęttum į nśverandi kjörtķmabili og hinna sem sįtu į rįšherrastóli į sķšasta kjörtķmabili. Śrvinnslan į žessu efni var hins vegar lįtin bķša annarar fęrslu sem birtist hér.

Eitt af žvķ markveršasta sem kom fram žar er aš Össur Skarphéšinsson, sem kom inn į žing sama įr og Alžingi var breytt ķ eina mįlstofu, hefur įtt sęti ķ öllum nśverandi fastanefndum žingsins. Hann sat almennt ķ žremur fastanefndum į sama tķma en var yfirleitt ekki lengur ķ hverri žeirra en rśm tvö įr.

Sś fastanefnd sem hann hefur setiš lengst ķ er utanrķkismįlanefndin žar sem hann įtti sęti į įrunum 1995 til 1999 og svo aftur 2005 til 2007. Össur hefur veriš formašur tveggja fastanefnda Alžingis: išnašarnefndar og heilbrigšis- og trygginganefndar.

Žeir sem koma nęstir į eftir honum, žegar horft er til fjölda nefndarsęta, eru Bjarni Benediktsson og Ögmundur Jónasson. Bjarni, sem į lengsta žingreynslualdur nśverandi rįšherra, hafši setiš ķ öllum fastanefndum Alžingis, nema umhverfis- og samgöngunefndinni, įšur en hann varš rįšherra voriš 2013.

Aš öllu jöfnu sat hann ķ žremur nefndum į sama tķma og gjarnan ķ fjögur įr ķ hverri žeirra en žó sumum skemur. Lengst sat Bjarni ķ utanrķkismįlanefnd eša ķ įtta įr en styst ķ heilbrigšis- og trygginganefnd en žar įtti hann sęti ķ ašeins eitt įr. Bjarni hefur veriš formašur tveggja nefnda; allsherjarnefndar ķ fjögur įr og utanrķkismįlanefndar ķ tvö įr.

Flestar fastanefndir

Af žeim sem eru taldir į myndinni hér aš ofan vekur nefndarreynsla Ögmundar Jónassonar og Įlfheišar Ingadóttur ekki minnsta athygli. Įstęšan er ekki sķst sś hve Įlfheišur hefur komist aš ķ mörgum nefndum į ašeins tveimur įrum en sś sem snżr aš Ögmundi kemur reyndar ekki fram nema meš žvķ aš fara ķ ferilskrįna hans (sjį hér).

Žaš sem breytir mestu į nefndarferli hans er aš hann vék śr rįšherraembętti ašeins nokkrum mįnušum eftir aš hann var skipašur (haustiš 2009) og gekk svo inn ķ rķkisstjórnina aftur einu įri sķšar (haustiš 2010). Žaš hefur įšur veriš vikiš aš žvķ sem vekur athygli viš nefndarreynslu Įlfheišar Ingadóttur.

Žar var m.a. bent į aš hśn hafši ašeins tveggja įra reynslu śr tveimur žegar Jóhanna tók viš stjórnartaumunum ķ Stjórnarrįšinu ķ byrjun įrs 2009 (sjį hér). Žessar nefndir eru heilbrigšis- (og trygginganefnd) og išnašarnefnd. Mišaš viš ferilskrįna hennar hafši hśn hins vegar setiš ķ sex nefndum žegar hśn tók viš Heilbrigšisrįšuneytinu haustiš 2009.

Skżringin liggur ķ žvķ aš viš stjórnarskiptin var Įlfheišur skipuš ķ fjórar nżjar nefndir. Tvęr žeirra voru allsherjar- og efnahags- og skattanefnd sem er śtlit fyrir aš komi nęstar į eftir fjįrlaga- og utanrķkismįlanefndinni aš viršingu. Auk žessara vegtylla var hśn formašur višskiptanefndar mįnušina įšur en hśn var skipuš heilbrigšisrįšherra ašeins rétt rśmum fjórum mįnušum eftir aš Jóhönnustjórnin tók formlega viš stjórnartaumunum (sjį hér).

Į mešan Įlfheišur gegndi rįšherraembęttinu vék hśn śr žeim nefndum sem hśn hafši setiš ķ įšur nema kjörbréfanefndinni. Žegar rįšherratķmabili hennar lauk haustiš 2010 tók hśn viš öllum sętunum aftur og einu betur. Hśn įtti žar af leišandi sęti ķ fimm fastanefndum žingveturinn 2010 til 2011. Žessar nefndir eru: allsherjarnefnd, višskiptanefnd, kjörbréfanefnd, efnahags- og skattanefnd og umhverfisnefnd (sjį nįnar hér).

Umbun eša sįrabętur?

Ögmundur Jónasson hefur hingaš til haldiš žvķ fram aš hann hafi vikiš śr embętti heilbrigšisrįšherra af eigin hvötum žar sem skošun hans ķ Icesave-mįlinu samrżmdust ekki skošunum žįverandi rķkisstjórnar (sjį t.d. hér). Mišaš viš nefndarsętin sem hann fékk ķ kjölfariš er ekki śtlit fyrir aš skošanamunurinn hafi veriš lįtinn koma illa nišur į honum. Haustiš 2009 tók hann viš fjórum nefndarsętum žar af ķ žremur nefndum sem hann hafši aldrei setiš ķ įšur.

Ein žeirra var utanrķkismįlanefndin, žį sjįvarśtvegs- og landbśnašarnefndin og svo umhverfisnefndin. Fjórša nefndin sem hann fékk sęti ķ var efnahags- og skattanefndin (sjį nįnar hér). Ķ žessu samhengi er svo spennandi aš sjį hvaša nefndarsęti žau Kristjįn L. Möller, Įrni Pįll ĮrnasonJón Bjarnason og Oddnż G. Haršardóttir fengu ķ kjölfar žess aš žeim var gert aš vķkja śr rįšherrastólum. Reyndar gegnir öšru mįli um Oddnżju en žau hin. Hśn, rétt eins og Įlfheišur Ingadóttir, var ašeins tekin tķmabundiš inn ķ rķkisstjórnina.

Žaš sem er žó óvenjulegast ķ tilviki Oddnżjar er aš žaš er ekki annaš aš skilja en hśn hafi įtt sęti ķ tveimur fastanefndum og einni erlendri nefnd į sama tķma og hśn gegndi embętti fjįrmįlarįšherra. Žaš er heldur ekki hęgt aš įlķta annaš en Oddnż hafi veriš sett yfir Fjįrmįlarįšuneytiš žannig aš Steingrķmur J. Sigfśsson gęti tekiš viš rįšuneytunum sem Įrni Pįll Įrnason og Jón Bjarnason sįtu yfir įšur en žeim var vikiš śt śr rķkisstjórninni.

Brottvikningin įtti sér staš į gamlįrsdag įriš 2011 (sjį hér). Oddnż G. Haršardóttir var rįšherra ķ nķu mįnuši og ekki er hęgt aš skilja žaš sem kemur fram į ferilskrį hennar öšru vķsi en aš hśn hafi į sama tķma setiš ķ allsherjar- og menntamįlanefnd og žingskapanefnd įsamt žvķ aš eiga sęti ķ Ķslandsdeild Alžjóšažingmannasambandsins (sjį hér).

Žegar Ögmundur gekk aftur inn ķ rķkisstjórnina haustiš 2010 var Samgöngu- og sveitarstjórnarrįšuneytiš sett undir Dómsmįla- og mannréttindarįšuneytiš. Žar af leišandi varš Kristjįn L. Möller aš vķkja. Ķ kjölfariš tók hann viš žremur nefndarsętum og var geršur aš formanni ķ einni žeirra. Žetta var išnašarnefndin en žar hafši hann setiš įšur ķ eitt įr. Hann var lķka settur ķ sjįvarśtvegs- og landbśnašarnefndina en hann hafši įšur įtt sęti ķ sjįvarśtvegsnefndinni ķ žrjś įr. Žrišja nefndin er heilbrigšisnefnd en žar hafši hann aldrei įtt sęti įšur.

Eftir 2011 įtti hann įfram sęti ķ žremur nefndum en reyndar ašeins tveimur sem eru taldar til fastanefnda mišaš viš žetta yfirlit. Hann varš formašur atvinnuveganefndar haustiš 2011 og hélt žeirri vegtyllu śt sķšasta kjörtķmabil. Auk žessa var hann geršur aš žrišja varaforseta Alžingis og įtti žvķ sęti ķ forsętisnefndinni frį įrinu 2010 til loka sķšasta kjörtķmabils. Žess mį geta aš hann hefur veriš fyrsti varaforseti frį upphafi žessa kjörtķmabils (sjį hér).

Rśmu įri eftir aš Įlfheišur Ingadóttir og Kristjįn L. Möller viku sem rįšherrar var komiš aš Įrna Pįli Įrnasyni og Jóni Bjarnasyni aš yfirgefa sķna stóla. Įrni Pįll sem hafši setiš ķ utanrķkismįlanefnd ķ tvö įr (2007-2009) og veriš varaformašur hennar į sama tķma  fékk aftur sęti žar. Hann hélt žvķ śt kjörtķmabiliš og fékk lķka sęti ķ Ķslandsdeild Alžjóšažingmannasambandsins en žar hafši hann ekki įtt sęti įšur. Hann er sį eini sem vék rįšherrasęti ķ sķšustu rķkisstjórn sem var umbunaš eša bęttur skašinn meš sęti ķ erlendri nefnd (sjį nįnar hér).

Jón Bjarnason fékk lķka sęti ķ utanrķkismįlanefndinni eftir aš honum var sparkaš śt śr Sjįvarśtvegs- og landbśnašarrįšuneytinu į sķšasta kjörtķmabili. Hann hafši aldrei įtt sęti žar įšur en sat ķ henni kjörtķmabiliš į enda įsamt efnahags- og višskiptanefndinni en hann hafši įšur setiš ķ višskiptanefndinni ķ tvö įr (sjį nįnar hér).

Žaš vekur vissulega athygli aš Jón Bjarnason hafi fengiš sęti ķ utanrķkismįlanefndinni ķ kjölfar žess aš honum var vikiš śr embętti sjįvarśtvegs- og landbśnašarrįšherra fyrir afstöšu hans til evrópusambandsašildarinnar (sjį hér). Skżringin kann aš vera sś aš hann sagši sig ekki opinberlega śr VG žį žegar en žaš hefši vissulega gert endanlega śt af viš rķkisstjórnina. Hśn var nefnilega oršin minnihlutastjórn į žessum tķma žó sś stašreynd fengi af einhverjum įstęšum aš liggja ķ žagnargildi.

Žaš er fleira sem vekur athygli žegar nefndarferill Jóns Bjarnasonar er skošašur. Sama įr og hann settist inn į žing fékk hann sęti ķ fjįrlaganefnd og įtti žar sęti nęstu tķu įrin eša žar til hann var skipašur rįšherra sķšustu rķkisstjórnar. Ķ žessu samhengi er rétt aš minna į aš įriš, sem hann kom inn į žing, er sama įr og Samfylkingin og Vinstri gręnir bušu fram til alžingiskosninga ķ fyrsta skipti; ž.e. er įriš 1999.

Žaš įr hlutu ašrir elstu žingmenn Vinstri gręnna, įsamt Jóhönnu Siguršardóttur, sęti ķ žeim žremur nefndum sem lķtur śt fyrir aš sitji efst ķ viršingarröš fastanefndanna į Alžingi. Žingmennirnir fjórir, sem hér er rętt um, sįtu óvenju lengi ķ žessum nefndum mišaš viš žaš sem almennt gerist. Jóhanna, sem var žingmašur Samfylkingarinnar, įtti sęti ķ efnahags- og višskiptanefndinni tveimur įrum styttra en ašrir sem eru taldir į myndinni hér aš nešan.

Öll eiga žaš hins vegar sameiginlegt aš žau sįtu ķ sömu nefndinni, og žau settust ķ įriš 1999, fram til žess aš žau tóku viš rįšherraembętti: Jóhanna įriš 2007 ķ stjórn Sjįlfstęšisflokks og Samfylkingar. Hinir įriš 2009 žegar stjórn Samfylkingar og Vinstri gręnna tók viš völdum eftir aš hin hraktist frį völdum.

Ķ žessu samhengi mį lķka geta žess aš Kristjįn L. Möller tók sęti ķ samgöngunefnd įriš 1999. Hann įtti žar sęti nęr óslitiš fram til žess aš hann var skipašur samgöngurįšherra ķ stjórn Geirs H. Haarde sama įr og Jóhanna Siguršardóttir var skipuš félagsmįlarįšherra (sjį hér).

Bandalag sem brįst?

Žaš er vissulega spurning hvaš hefur rįšiš žvķ sem kemur fram hér aš ofan en į žaš skal minnt aš Steingrķmur J. Sigfśsson var formašur VG allan žann tķma sem hann įtti sęti ķ utanrķkismįlanefndinni. Žaš var žvķ į hans valdi hvernig nefndarsętunum, sem žingflokkur VG fékk ķ sinn hlut, var śthlutaš.

Žaš er ž.a.l. hann sem hefur rašaš žeim Ögmundi Jónassyni og Jóni Bjarnasyni įsamt öšrum žingmönnum flokksins ķ nefndir. Žaš voru hins vegar Margrét FrķmannsdóttirÖssur Skarphéšinsson og Ingibjörg Sólrśn Gķsladóttir sem tryggšu Jóhönnu Siguršardóttur sęti ķ efnahags- og višskiptanefndinni frį žvķ aš hśn varš žingmašur Samfylkingarinnar žar til Ingibjörg Sólrśn skipaši hana sem einn rįšherra flokksins voriš 2007.

Įtta til tķu įra reynsla ofantalinna ķ efnahags- og višskiptanefnd/efnahags- og skattanefnd, utanrķkismįlanefnd og fjįrlaganefnd vekur ekki sķst athygli ķ ljósi žess aš ef mark er takandi į žvķ sem hefur veriš dregiš fram į žessum bloggvettvangi žį situr hver žingmašur aš jafnaši ekki nema tvö til žrjś įr ķ hverri nefnd (sjį hér).

Žaš mį svo vekja athygli į žvķ aš Steingrķmur J. hafši įtt sęti ķ efnahags- og višskipanefndinni ķ įtta įr įšur en hann tók sęti ķ utanrķkismįlanefndinni. Honum var śthlutaš sęti ķ žeirri nefnd sama įr og Davķš Oddsson tók viš sem forsętisrįšherra, ķ fyrsta skipti, og žį ķ stjórnarsamstarfi viš Alžżšuflokkinn.

Žar sem žaš er mjög lķklegt aš į žeim tķma hafi svipašar reglur veriš viš lżši hvaš varšar vald flokksformanna er ekki śr vegi aš rifja upp aš žaš var Ólafur Ragnar Grķmsson sem var formašur Alžżšubandalagsins į žessum tķma. Steingrķmur sat ķ efnahags- og višskiptannefndinni fyrstu tvö kjörtķmabil Davķšs. Margrét Frķmannsdóttir var formašur Alžżšubandalagsins seinna kjörtķmabiliš en undir lok žess tók hśn žįtt ķ aš mynda Samfylkinguna įsamt Jóhönnu Siguršardóttur, Össuri Skarphéšinssyni o.fl. en Steingrķmur J. Sigfśsson og Ögmundur Jónasson klufu sig frį fylkingunni og tóku saman viš Vinstri gręna.

Samfylkingin og Vinstri gręnir voru nżir stjórnarandstöšuflokkar į valdatķma žrišja rįšuneytis Davķšs Oddssonar. Viš upphaf žess skipaši Steingrķmur J., Ögmund Jónasson ķ sitt gamla sęti innan efnahags- og višskiptanefndarinnar, setti óreyndan žingmann ķ fjįrlaganefndina og tók sjįlfur sęti ķ utanrķkismįlanefndinni. Žessi nefndarsętaskipan hélst nęstu tķu įrin eša žar til allir žrķr uršu rįšherrar undir forsęti Jóhönnu Siguršardóttur įriš 2009.

Margrét Frķmannsdóttir, sem var fyrsti formašur Samfylkingarinnar, skipaši Jóhönnu Siguršardóttur sem fyrsta fulltrśa flokksins ķ efnahags- og višskiptanefndina. Meš žvķ uršu žau Ögmundur samferša ķ įtta įr innan sömu nefndar eša žar til Jóhanna Siguršardóttir var skipuš félagsmįlarįšherra ķ sķšara rįšuneyti Geirs H. Haarde (sjį hér).

Tępum tveimur įrum sķšar sprakk stjórnarsamstarfiš og žessi uršu öll rįšherrar ķ stjórn sem tók viš ķ kjölfar hįvęrra krafna um endurnżjun og breytta stjórnarhętti. Žrjś žeirra sem tóku viš rįšherraembętti ķ Jóhönnustjórninni höfšu auk žess veriš rįšherrar ķ hrunstjórninni. Žaš voru: Jóhanna Siguršardóttir, Kristjįn L. Möller og Össur Skarphéšinsson. Allt sķšasta kjörtķmabil var helmingur rįšherrahópsins skipašur žeim sem įttu žaš sameiginlegt aš eiga yfir tķu įra žingreynslu aš baki og hafa tekiš žįtt ķ žvķ aš stofna til Samfylkingarinnar eša Vinstri gręnna ķ ašdraganda alžingiskosninganna voriš 1999.

Voriš sem žessi komu inn į žing fyrir framangreinda flokka sat Halldór Įsgrķmsson sitt annaš kjörtķmabil sem utanrķkismįlarįšherra en hann hafši veriš sjįvarśtvegsrįšherra į sama tķma og Steingrķmur J. var skipašur landbśnašarrįšherra og Jóhanna félagsrįšherra Žetta var ķ žrišja rįšuneyti Steingrķms Hermannssonar sem sat į įrunum 1989 til 1991 eša žar til Alžżšuflokkurinn sprengdi upp stjórnarsamstarfiš (sjį hér).

Loks skal vakin athygli į žvķ aš sama įr og Steingrķmur J. fékk sęti ķ efnahags- og višskiptanefndinni tók hann lķka sęti ķ sjįvarśtvegsnefndinni en žar sat hann ķ sjö įr. Hann varš svo formašur hennar fyrsta kjörtķmabiliš sem Sjįlfstęšis- og Framsóknarflokkur störfušu saman ķ öšru rįšuneyti Davķšs Oddssonar (sjį hér). Žaš er óvķst aš, aš baki žvķ sem hér hefur veriš rakiš liggi neitt sem skiptir mįli en vissulega vekja žessi atriši nokkra athygli og eru žess vegna talin hér.

Drög aš samantekt į žessu efni

Žaš er ekki einfalt aš draga žetta efni žannig saman aš žaš sżni į óyggjandi hįtt hvort og žį hvernig vera ķ nefndum hefur veriš metin hingaš til viš skipun til rįšherraembętta. Žó veršur tęplega annaš sagt en aš ķ žessum skrifum hafi veriš dregnar fram sterkar vķsbendingar um aš žaš žyki harla góšur undirbśningur fyrir rįšherrastöšu aš hafa veriš ķ nefnd sem fjallar um mįlefni žess rįšuneytis sem viškomandi er skipašur yfir.

Žaš er žvķ lķklegra aš val į rįšherraefnum fari öšru vķsi fram en almennt er gert rįš fyrir. Žegar miš er tekiš af žvķ hvernig sį hópur sem hefur veriš til skošunar hér hefur rašast nišur į nefndir er žaš a.m.k. ekki śtilokaš aš draga žį įlyktun aš rįšherraefni flokkanna séu valin miklu fyrr į žingmannsferli žeirra sem hljóta skipun. Eigi žessi įgiskun viš rök aš styšjast skżrir žetta  nokkuš žaš valdažrįtefli sem žingstörfin einkennast gjarnan af.

Žaš er greinilegt aš ekki naušsynlegt aš uppfylla žaš skilyrši aš hafa setiš ķ višeigandi nefnd til aš fį rįšherraembęttisśthlutun. Kristjįn Žór Jślķusson er heilbrigšisrįšherra įn žess aš hafa nokkurn tķmann setiš ķ velferšarnefndinni. Ķ bįšum stjórnum sįtu lķka rįšherrar sem voru nżir inni į žingi žegar žeir voru settir yfir rįšuneyti.

Žessir höfšu žvķ hvorki žingreynslu né reynslu innan śr nefndum sem heyršu mįlefnalega undir rįšuneytin sem žeir voru skipašir yfir. Hér er aš sjįlfsögšu įtt viš žęr Svandķsi Svavarsdóttur og Hönnu Birnu Kristjįnsdóttur. Žęr eiga žaš hins vegar sameiginlegt aš hafa bįšar framkvęmdastjórar į vegum sinna flokka og sķšar borgarfulltrśar. Žaš sem žessi eiga hins vegar sameiginlegt er aš žau voru efst į frambošslista sķns kjördęmis žegar žau komu inn į žing (Svandķs, Kristjįn Žór og Hanna Birna).

Žar sem Svandķs og Hanna Birna voru nżjar inni į žingi žegar žęr voru skipašar ķ rįšherraembętti er forvitnilegt aš bera ferilskrįr žeirra saman. Hér er žaš gert śt frį aldri, menntun, starfs- og stjórnmįlareynslu. Žeir sem vilja nįnari samanburš er bent į alžingisvefinn žašan sem žessar upplżsingar eru teknar. Ferilskrį Svandķsar er hér og Hönnu Birnu er hér.

Svandķs Svavarsdóttir og Hanna Birna Kristjįnsdóttir

Fyrir įriš 2011 var žaš ekki óalgengt aš hver žingmašur ętti sęti ķ žremur til fjórum žingnefndum į sama tķma en meš breytingunum į žingskaparlögunum var ętlunin aš draga śr nefndarįlaginu žannig aš hver žingmašur ętti ašeins sęti ķ einni nefnd. Reyndin viršist hins vegar vera sś aš hver žingmašur situr ķ tveimur til žremur nefndum. Algengasta samsetningin er sś aš žeir sitja ķ tveimur žingnefndum og ķ einni erlendri nefnd (sjį hér).

Annaš sem ętti aš liggja fyrir eftir žį samantekt sem hefur veriš leidd fram hér er aš įherslan į nefndarstörf žingmanna hefur oršiš ę rķkari žįttur ķ störfum žeirra. Hér hefur lķka töluverš įhersla veriš lögš į aš draga žaš fram aš ein af žeim hefšum sem hafa oršiš til ķ kringum žingnefndirnar er misjöfn viršingar- og/eša mikilvęgisröš žeirra. Žęr fastanefndir žingsins sem er śtlit fyrir aš veiti mestu upphefšina eru: utanrķkismįlanefnd og fjįrlaganefnd, žį efnahags- og višskiptanefnd og svo allsherjarnefnd og loks išnašarnefnd.

Til aš undirstrika žessa nišurstöšu enn frekar er forvitnilegt aš horfa aftur ķ tķmann og skoša žį sem hafa oršiš forsętisrįšherrar į stjórnmįlaferli sķnum en hafa įšur setiš ķ utanrķkismįlanefnd og/eša veriš utanrķkisrįšherrar. Įšur en lengra er haldiš er žó vert aš benda į aš ķ kaflanum Rįšherrasamanburšur: Flokksforystuhlutverk voru einnig fęrš rök fyrir žvķ ķ hvaša viršingarröš stjórn utanrķkismįla er ķ ķslenskri flokkspólitķk. Aš žessu var einnig vikiš ķ fęrslunum Til Evrópustżringar Ķslands og Utanrķkisrįšuneytiš.

Ašgöngumišinn aš forsętisrįšuneytinu

Eins og kemur fram į žessari mynd žį mį žaš heita hefš, frį įrinu 2004, aš žeir sem verša forsętisrįšherrar hafi įšur setiš ķ utanrķkismįlanefnd. Žaš mį reyndar vera aš žessi hefš sé eitthvaš eldri. Žaš er a.m.k. ljóst aš žaš hafa veriš sterk tengsl į milli forsętisrįšherra- og utanrķkisrįšherraembęttisins frį žvķ aš fyrsti utanrķkisrįšherrann var skipašur įriš 1941.

Stefįn Jóh. Stefįnsson (Alžżšuflokki) var fyrsti utanrķkisrįšherrann (sjį hér). Hann var jafnframt fyrsti forsętisrįšherrann sem hafši gegnt utanrķkisrįšherraembęttinu įšur en hann varš forsętisrįšherra (sjį hér). Bjarni Benediktsson (eldri) hafši veriš utanrķkisrįšherra ķ sex įr įšur en hann varš forsętisrįšherra, Benedikt Gröndal ķ eitt įr, Halldór Įsgrķmsson ķ nķu og Geir H. Haarde ķ eitt en hann hafši lķka setiš ķ utanrķkismįlanefnd ķ sjö įr įšur en kom aš žvķ aš hann tók viš rįšherrastöšu.

Hér er ótalinn Ólafur Thors sem fór meš Utanrķkisrįšuneytiš samhliša forsętisrįšherraembęttinu ķ fyrstu tveimur rįšuneytunum sem hann fór fyrir. Žetta var įriš 1942 og svo įrin 1944 til 1947 (sjį hér). Žaš er heldur ekki óalgengt aš žeir sem hafa veriš forsętisrįšherrar hafi oršiš utanrķkisrįšherrar ķ framhaldinu. Žetta kemur lķka fram į myndinni hér aš ofan.

Žetta į viš ķ tilviki Emils Jónssonar, Ólafs Jóhannessonar, Geirs HallgrķmssonarSteingrķms Hermannsonar og Davķšs Oddssonar. Žaš vekur vęntanlega athygli aš bęši Steingrķmur og Davķš gegndu žó ekki utanrķkisrįšherraembęttinu nema ķ eitt įr hvor. Žaš er ekki sķšur athyglisvert aš af žeim įtjįn, sem hafa veriš forsętisrįšherrar frį žvķ aš Utanrķkisrįšuneytiš var stofnaš, žį eru žeir ellefu sem höfšu gengt embętti utanrķkisrįšherra įšur en žeir uršu forsętisrįšherra, fóru meš bęši embęttin į sama tķma eša voru yfir Utanrķkisrįšuneytinu ķ framhaldi žess aš žeir sįtu ķ Stjórnarrįšinu.

Til aš lesendur įtti sig enn frekar į sambandinu sem er į milli embęttanna er vert aš gera sams konar samanburš į embętti fjįrmįla- og forsętisrįšherra. Žessi embęttisheiti eru jafngömul eša frį stofnun fyrstu rįšuneytanna įriš 1917 (sjį hér). Vera ķ fjįrlaganefnd er lķka höfš meš ķ žessum samanburši en ętlunin er aš skoša hversu algengt žaš er aš žeir sem hafa oršiš forsętisrįšherra hafi veriš fjįrmįlarįšherra įšur, ķ framhaldinu eša hvort žeir, sem hafa sest ķ Stjórnarrįšiš eftir 1991, hafi setiš ķ fjįrlaganefnd.

Fjįrmįlarįšherrar sem hafa oršiš forsętisrįšherrar

Af žeim 24 sem hafa veriš forsętisrįšherra frį įrinu 1917 žį eru žeir eingöngu fimm sem hafa lķka veriš fjįrmįlarįšherra og allir įšur en žeir uršu forsętisrįšherra. Geir H. Haarde er eini forsętisrįšherrann eftir 1991 sem hafši įtt sęti ķ fjįrlaganefndinni įšur en hann varš ęšstrįšandi ķ rķkisstjórn. Hann stżrši žremur rįšuneytum į žingferlinum: fyrst Fjįrmįlarįšuneytinu, žį Utanrķkisrįšuneytinu og sķšast Forsętisrįšuneytinu.

Įšur en Geir tók sęti ķ fjįrlaganefnd hafi hann įtt sęti ķ tveimur nefndum. Hann sat ķ utanrķkismįlanefnd į įrunum 1991-1998 og var formašur hennar žrjś sķšustu įrin. Hann var lķka ķ sérnefnd um stjórnarskrįrmįl įrin 1992-1997. Auk žessa įtti hann sęti ķ tveimur erlendum nefndum (sjį hér).

Žetta dęmi dregur žaš vęntanlega fram aš žaš eru mjög sterk tengsl į milli žess aš formenn žeirra žriggja stjórnmįlaflokka, sem oftast hafa komiš aš rķkisstjórnarmyndun; ž.e. Sjįlfstęši-, Framsóknar- og Alžżšuflokks/Samfylkingarinnar, sękist eftir žvķ aš verša bęši forsętis- og utanrķkisrįšherra. Žaš er ekki aš sjį aš sama samband sé į milli embętta fjįrmįla- og forsętisrįšherra.

Hins vegar er rétt aš taka žaš fram aš žaš er alls ekki óalgengt aš žeir sem hafa oršiš forsętisrįšherra hafi įšur setiš ķ żmsum stjórnum og rįšum helstu peningastofnana landsins. Žaš er heldur ekkert einsdęmi aš žeir sem hafi veitt rķkisstjórnarsamstarfi forsęti sitt hafi tekiš viš ęšstu stjórn peningastofnana landsins.

Žaš er žar af leišandi ekki śtilokaš aš halda žvķ fram aš žó žaš sé langt frį žvķ aš nokkuš bendi til įkvešins orsakasamhengis į milli fjįrmįla- og forsętisrįšherraembęttisins, eins og į milli žess sķšarnefndar viš utanrķkisrįšherraembęttiš, žį er slķkt samhengi fyrir hendi viš helstu stofnanir fjįrmįlamarkašarins. Žessu verša gerš ašeins nįnari skil ķ nęstu fęrslu.

Nišurlag žessarar fęrslu

Žaš hefur žegar komiš fram aš žaš varš ofan į aš lengja žessi skrif. Žaš vęri žó nęr aš segja aš žetta verkefni reyndist töluvert umfangsmeira en leit śt fyrir ķ fyrstu. Einkum žykir įstęša aš byggja betur undir żmislegt sem samanburšur į rįšherrahópunum tveimur svo og umfjöllunin um rįšuneytin hafa gefiš vķsbendingu um varšandi nefndarreynslu. Hér er įtt viš vķsbendingar um žaš hvaš hvort og hvaša hlutverki hśn gegnir varšandi val į žeim sem verša rįšherrar.

Žaš er vęntanlega öllum ljóst aš sś hefš hefur oršiš ofan į aš formenn og varaformenn eru oršnir sjįlfskipašir komist flokkarnir sem žeir stżra til valda. Žaš hafa lķka skapast įkvešnar hefšir ķ sambandi viš žaš hvaša rįšuneyti žessir setjast yfir (sjį hér). Hins vegar er ekki annaš aš sjį en viss samkenni sé lķka aš finna ķ žvķ ķ hvaša nefndum žessir hafa įtt sęti. Žar af leišandi er forvitnilegt aš setja žetta fram og reyna aš įtta sig į žvķ hvort eitthvert samhengi sé į milli žessara žriggja žįtta; ž.e: formennsku ķ stjórnmįlaflokkum, nefndarsetu og svo śthlutunar rįšherraembętta.

Hér, eins og ķ fyrri fęrslum, hafa žeir, sem hafa veriš skipašir ķ rįšherraembętti frį vorinu 2009, veriš ķ brennidepli. Til aš sżna fram į samhengiš sem er śtlit fyrir aš sé į milli utanrķkismįlanefndar og forsętisrįšherraembęttisins var žó fariš aftur ķ tķmann. Žvķ veršur haldiš įfram ķ nęstu fęrslu en žar er ętlunin aš fjalla frekar um žęr nefndir sem skv. žessu hér heyra undir „ašrar nefndir“. Žessar eru m.a. žingvalla- og forsętisnefndin sem żmislegt bendir til aš hafi a.m.k. skipt mįli ķ žvķ valdakapphlaupi sem flest bendir til aš rįši śrslitum varšandi bęši skipun ķ nefndir og sķšar rįšherrastóla.

Sķšasta fęrslan sem fjallar um nefndarstörf nśverandi og fyrrverandi rįšherra snżst svo um erlendu nefndirnar. Žegar žetta veršur allt komiš saman žį ętti aš vera óhętt aš setja fram einhverjar frekari fullyršingar. Nś žegar er žó óhętt aš setja žaš fram aš skipun til rįšherraembętta byggir frekar į flokkspólitķskum hefšum en faglegum forsendum. Žessar flokkspólitķsku hefšir viršast lķka vera afar įžekkar innan žeirra stjórnmįlaflokka sem myndušu rķkisstjórn voriš 2009 og svo hinna sem skipušu žį sem situr nś.

Žaš er sem sagt allt śtlit fyrir aš žęr hefšarreglur sem hafa oršiš ofan į viš skipun til nefndarsęta og rįšherraembętta rįšist af uppgangi viškomandi innan stjórnmįlaflokksins og ķ stjórnmįlum almennt. Meš öšrum oršum hversu duglegur hann er viš aš pota sjįlfum sér įfram innan stjórnmįlaflokksins og sķšar žingflokksins og sķšast en ekki sķst ķ kapphlaupinu um mikilvęgustu nefndarsętin. Sennilega haldast žessi atriši mjög ķ hendur.

Žegar svona er komiš ręšur fagleg žekking į žeim mįlaflokki, sem hver og einn er skipašur yfir, sįralitlu ef nokkru mįli. Meš öšrum oršum žį ręšur flokkspólitķkin öllu žegar kemur aš skipun ķ rįšherraembętti į kostnaš žeirra žįtta sem vęru heillavęnlegastir fyrir mįlefnin og hagsmuni samfélagsins.

Yanis Varoufakis

Žegar allt kemur til alls žį er žaš reyndar lķklegt aš sś flokkspóltķska žröngsżni, sem ręšur žvķ hvernig nefndar- og rįšherrasętum er śthlutaš, sé meginskżring žeirrar kreppu sem ķslenskt samfélag stendur frammi fyrir į velflestum svišum. Žvķ mišur eru lķtil lķkindi til žess aš hęfustu einstaklingarnir, veljist til aš stżra efnahagsmįlum landsins, atvinnulķfinu, velferšarkerfinu og utanrķkismįlunum įsamt žvķ aš annast stjórnskipunareftirlitiš, į mešan stjórnmįlaflokkarnir beita ašferšum viš val į forystumönnum sem taka miš af žvķ hverjir eru fęrastir ķ aš leggja žaš undir sig sem skilar žeim sjįlfum mestu bęši hvaš flokkspólitķsk völd og illskiljanlega pólitķska viršingarröš varšar.

Heimildir

Ašrar fęrslur ķ žessum sama flokki:
Rįšherrasamanburšur: Aldur viš skipun
Rįšherrasamanburšur: Menntun
Rįšherrasamanburšur: Starfsreynsla
Rįšherrasamanburšur: Sveitarstjórnarreynsla
Rįšherrasamanburšur: Önnur pólitķsk reynsla
Rįšherrasamanburšur: Flokksforysta
Rįšherrasamanburšur: Önnur flokksreynsla
Rįšherrasamanburšur: Žingreynsla
Rįšherrasamanburšur: Nefndareynsla I

Krękjur ķ aukafęrslur ķ žessum flokki:
Hefšarreglur rįša för I
Hefšarreglur rįša för II
Hefšarreglur rįša för III
Hefšarreglur rįša för IV
Rįšherrasamanburšur: Aukafęrsla vegna skipunar Sigrśnar

Ferilskrį rįšherra nśverandi og fyrrverandi rķkisstjórnar:
Menntunar- og hęfniskröfur til rįšherraembętta

Heimild um fastanefndir Alžingis
Fastanefndir Alžingis - Sögulegt yfirlit

Heimild um skipun rįšuneyta:
Rįšuneyti 1917-2013
Breytt skipan rįšuneyta ķ Stjórnarrįši Ķslands (fękkun rįšuneyta). frį 30. mars til 11. aprķl 2012.
Stjórnarrįš Ķslands
(sameining rįšuneyta). frį 9. jśnķ til 9. september 2010.


mbl.is Forgangsröšunin „óįsęttanleg“
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband